Posts Tagged ‘γενοκτονία’

Τα «Αουσβιτς» του εικοστού αιώνα

Posted: Ιουνίου 21, 2011 by ioannasotirchou in ΠΟΛΕΜΟΣ
Ετικέτες:

Η οργή για το βομβαρδισμό της βασκικής πόλης Γκερνίκα από τους Ναζί συμμάχους του Φράνκο, στις 27 Απριλίου του 1934, ήταν το ερέθισμα για ένα αριστούργημα που αποτυπώνει τον ανθρώπινο πόνο σαν κραυγή διαμαρτυρίας, συνοψίζοντας για πολλούς τη βαρβαρότητα τούτου του αιώνα.

Χωρίς το μεγαλείο της τέχνης ωστόσο, μερικά απλά πράγματα εξιστορούν εκφάνσεις της ανθρώπινης θηριωδίας, με την ίδια δύναμη.

Οπως, για παράδειγμα, μια επιγραφή:

«…είδαμε μια μεγάλη πύλη και πάνω της μια επιγραφή ζωηρά φωτισμένη (η ανάμνησή της με βασανίζει ακόμη στα όνειρά μου): ARBEIT MACHT FREI, η εργασία απελευθερώνει», γράφει ο Πρίμο Λεβι, επιζήσας του Αουσβιτς, στο βιβλίο του «Εάν αυτό είναι άνθρωπος».

Καμιά φορά ακόμη κι αντικείμενα καθημερινής χρήσης έχουν τόσο πολλά να πουν, και το κάνουν με έναν αδυσώπητο τρόπο ακριβώς επειδή δεν έχουν ίχνος δραματοποίησης.

Οπως μια τεράστια αίθουσα με εκατομμύρια παπούτσια στοιβαγμένα σαν ένα βουνό. Υποδήματα ανδρικά, γυναικεία, παιδικά. Μια άλλη γεμάτη με ρούχα φορεμένα, χρησιμοποιημένα, φθαρμένα. Ή μια κάμαρα που έχει ως επάνω στην οροφή βαλίτσες, ταξιδιωτικά σακίδια, τσάντες. Και στη διπλανή, ένας σωρός από άλλα, πιο προσωπικά είδη, που καταλαμβάνουν όλο το χώρο: χιλιάδες τσατσάρες, χτένες, βούρτσες. Και κάπου αλλού το απίστευτο: Τούφες μαλλιών, κοτσίδες γυναικείες, 1.950 κιλά ανθρώπινο μαλλί, απομεινάρια χαμένων πια υπάρξεων. Ανθρώπινων. Μαρτυρίες για το χαμό, τη συστηματική εξόντωση ανθρώπων τόσων που δεν χωρά ο νους. Μια αίσθηση απόλυτου κενού, που δεν αφήνει τόπο σε συναισθηματισμούς και δεν υπάρχουν λέξεις να περιγράψουν.

Μόνο μέσα σε τρία χρόνια λειτουργίας του κολαστήριου του Αουσβιτς χάθηκαν στους θαλάμους αερίων, από εκτελέσεις, βασανιστήρια και κακουχίες 1,1 εκατομμύριο ψυχές. «Αν κρατούσαμε ενός λεπτού σιγή για κάθε νεκρό σημαίνει ότι θα έπρεπε να έχουμε δύο χρόνια σιωπής» μας είπε η ξεναγός.

Οι Ελληνες Εβραίοι

Σε μια προθήκη, μικρά χάρτινα αποκόμματα, με ελληνικά γράμματα. «16 Απριλίου 1943. Νο 42260. Απόσπασμα ελέγχου του ομαδικού εισιτηρίου». Τα εισιτήρια που έφεραν στο θυσιαστήριο τους Ελληνες Εβραίους. «…η αποστροφή τους στην αυθαίρετη θηριωδία, η εκπληκτική πίστη τους στην ύπαρξη μιας εν δυνάμει ανθρώπινης αξιοπρέπειας έκαναν τους Ελληνες τον πιο συνεπή εθνικό πυρήνα του στρατοπέδου και από αυτή την άποψη τον πιο πολιτισμένο» γράφει για τους Ελληνες της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης, ως «θεματοφύλακες μιας αυθεντικής, γήινης σοφίας, σύγκλισης όλων των πολιτισμών της Μεσογείου» ο Πρίμο Λεβι.

«Ο αιώνας του Αουσβιτς, οι γενοκτονίες του 20ού αιώνα» ήταν το θέμα του διεθνούς συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στα μέσα του περασμένου μήνα στην Κρακοβία, στο πλαίσιο του οποίου έγινε και η επίσκεψη στο Αουσβιτς, που είχε σχεδιαστεί ως στρατόπεδο συγκέντρωσης και εργασίας Σοβιετικών αιχμαλώτων πολέμου πριν μετατραπεί σε οργανωμένη φάμπρικα θανάτου. Με την υποστήριξη της Ε.Ε., το συνέδριο που διοργάνωσε το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ερευνας και Δράσης για το ρατσισμό και τον αντισημιτισμό (CERA), με τη συμμετοχή ιστορικών και δημοσιογράφων από 20 χώρες, έφερε κοντά τις μνήμες από τα μεγαλύτερα εγκλήματα, τις «ντροπές» του αιώνα που συμπληρώνεται:

* Τη γενοκτονία ενάμισι εκατομμυρίου Αρμενίων από τους Τούρκους το 1915, για την εδραίωση ενός ομογενοποιημένου τουρκικού κράτους.

* Το οργανωμένο σε τόπους εξόντωσης σχέδιο των Ναζί για την εξαφάνιση των «εχθρών» του γερμανικού κράτους. «Τελική λύση» που εφαρμόστηκε με τη λειτουργία «εργοστασίων εξόντωσης του διαφορετικού» όπως χαρακτηρίστηκαν τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, στα οποία έχασαν τη ζωή τους 11,5 εκατομμύρια άνθρωποι, σχεδόν όσος ο πληθυσμός ολόκληρης της Ελλάδας σήμερα. Κίτρινα αστέρια για τους Εβραίους ανεξαρτήτως εθνικότητας, κόκκινο τρίγωνο για τους πολιτικούς κρατούμενους, ροζ τρίγωνο για τους ομοφυλόφιλους, λιλά για τους μάρτυρες του Ιεχωβά, μαύρο για τους τσιγγάνους και τα «αντικοινωνικά στοιχεία», πράσινο για τους εγκληματίες. Σύμβολα αφανισμού από έναν «ανώτερο» λαό, που δεν δίστασε να σκοτώσει στην ανηλεή μισαλλοδοξία του ακόμη και τα ανάπηρα ή πνευματικώς καθυστερημένα μέλη του.

Αναπόφευκτη κατάληξη μιας συστηματικής ρατσιστικής προπαγάνδας και πολιτικής διακρίσεων χρόνων.

«Μέσα σε ένα 24ωρο, ο μεγαλύτερος αριθμός αυτών που πέθαναν στους θαλάμους αερίων και κάηκαν ξεπέρασε τις εννέα χιλιάδες. Ηταν το καλοκαίρι του 1944, κατά τη διάρκεια εξόντωσης των Εβραίων της Ουγγαρίας, όταν εξαιτίας καθυστερήσεων στα τρένα αντί για τρεις έφτασαν πέντε αμαξοστοιχίες μαζεμένες» είναι η κυνική παραδοχή του ανώτατου αξιωματικού των Ες-Ες Ρουντόλφ Ες. Δεν πέθαναν όλοι στους θαλάμους αερίων με κατάληξη τα κρεματόρια. Οι σκληρές συνθήκες διαβίωσης, η εξοντωτική εργασία και η πείνα υπήρξαν επίσης συντελεστές αφανισμού. Από τα 3,9 εκατομμύρια Σοβιετικούς στρατιώτες αιχμαλώτους πολέμου που πιάστηκαν τους πρώτους μήνες της επιχείρησης «Μπαρμπαρόσα» από τη Βέρμαχτ, ένα χρόνο αργότερα, το Φεβρουάριο του 1942, είχαν επιζήσει της πείνας μόλις 1,1 εκατομμύριο.

* Για να φτάσουμε μέχρι την πιο σύγχρονη σφαγή, τη γενοκτονία σχεδόν ενός εκατομμυρίου Τούτσι από τους συμπατριώτες τους Χούτου το καλοκαίρι του 1994, με την ανοχή αν όχι την υποδαύλιση του μίσους από τους δυτικούς πρώην αποίκους στην περιοχή, που με το διχασμό του ντόπιου πληθυσμού κατάφερναν να τον ελέγχουν. Αλλωστε, αυτοί ήταν που εγκαινίασαν μια πολιτική διακρίσεων με την αναγραφή της φυλής στις ταυτότητες των πολιτών της Ρουάντα.

Αρκετά πρόσφατη αλλά πολύ λίγο γνωστή. Η μαρτυρία της 45χρονης Γιολάντα Μουγκασάνα, που επέζησε έχοντας χάσει τον άντρα της και τα τρία της παιδιά σε αυτό τον εφιάλτη που ακόμη δεν έχει ξεπεράσει, έφερε συγκίνηση στους συνέδρους. Διηγήθηκε πώς ημέρα με την ημέρα από το ραδιόφωνο μεταδιδόταν το μίσος κατά της φυλής της, ώσπου μετά τις διακρίσεις μέχρι και οι αλλόφυλοι γείτονες άρχισαν τις εχθροπραξίες εναντίον τους.

«Ακόμη και ο βιασμός μιας γυναίκας Τούτσι μεταφερόταν στις ειδήσεις ως «απελευθέρωσή» της. Η επιβίωση είναι θέμα ενστίκτου όχι εξυπνάδας. Δεν έχω εμπιστοσύνη στο διεθνές δικαστήριο. Το απαρτίζουν οι ίδιοι άνθρωποι του ΟΗΕ, που ήταν μπροστά στη σφαγή, είχαν προειδοποιηθεί για την επιχείρηση και επέλεξαν να μην κάνουν τίποτα όταν ξεκίνησαν οι δολοφονίες. Είμαι ενάντια στη συμφιλίωση. Κάτι τέτοιο δεν μπορεί να επιτευχθεί γιατί οι δράστες δεν θέλουν ακόμη να παραδεχτούν τι έχουν κάνει».

«Συνωμοσία σιωπής»

Θέλοντας να καταδείξει την υποκρισία της διεθνούς κοινότητας, που κατά τα άλλα ισχυρίζεται ότι κόπτεται για το διεθνές δίκαιο, η ερευνήτρια της Γιούνισεφ Σέλι Γουίτμαν αντιπαρέβαλε δύο παραδείγματα: μίλησε για τη συνωμοσία της σιωπής γύρω από τη γενοκτονία των Τούτσι, η οποία περιγράφετο ως «εμφύλιος πόλεμος» και «φυλετική διαμάχη», σε αντίθεση με το ζωηρό ενδιαφέρον που επέδειξαν σ’ αυτό που έσπευσαν να χαρακτηρίσουν ως «γενοκτονία» στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Ορος που πλέον έδωσε τη θέση του στην επιεικέστερη, από πλευράς διεθνούς δικαίου κατηγορία εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας, «εθνική εκκαθάριση». Παρουσίασε έναν πίνακα όπου έχει καταμετρηθεί ο χρόνος που κατέλαβαν στα δελτία ειδήσεων των μεγαλύτερων καναλιών της Αμερικής (ABS, CBS, NBC) τα γεγονότα της Αϊτής, της Νοτίου Αμερικής, της Βοσνίας, της υπόθεσης Σίμπσον και της Ρουάντα κατά τους μήνες Απρίλιο, Μάιο, Ιούνιο, Ιούλιο και Αύγουστο του 1994: Στο διάγραμμα αυτό γίνεται φανερό ότι μεσούσης της σφαγής στη Ρουάντα- τον Ιούνιο του 1994- αυτή κατείχε πολύ λίγο χρόνο σε τηλεοπτική κάλυψη σε σύγκριση με όλα τα προαναφερθέντα γεγονότα, με προεξέχουσα την υπόθεση Σίμπσον, ενώ η γενοκτονία αποκτά κάποιο ενδιαφέρον αρκετά αργότερα, με τη δημιουργία των στρατοπέδων προσφύγων που κατέφυγαν σε γειτονικές χώρες.

«Γιατί οι σύμμαχοι ήταν τόσο πρόθυμοι να χαρακτηρίσουν το Κόσοβο ως γενοκτονία ενώ σε μια κατ’ εξοχήν τέτοια περίπτωση, όπως η Ρουάντα, το απέφυγαν; Διότι όταν ταξινομείς μια κατάσταση ως γενοκτονία τότε μπορείς να δικαιολογήσεις τη δράση, και συνεπώς ο βομβαρδισμός των Σέρβων αποκτά έτσι κάποια ηθική επίφαση. Ανεξάρτητα από το αν οι πραγματικοί λόγοι για μια επέμβαση έχουν να κάνουν περισσότερο με τα πολιτικά και οικονομικά ενδιαφέροντα ενός κράτους. Αν αυτό το συμπέρασμα σας φαίνεται άδικο δείτε και αυτά τα στοιχεία:

* Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών αρχικά ενέκρινε 19 δισ. δολάρια για τη στρατιωτική επιχείρηση εναντίον της Γιουγκοσλαβίας. Πρόσφατα το Κογκρέσο ενέκρινε επιπλέον 30 δισ. δολάρια για τους βομβαρδισμούς και αλλά 60 δισ. δολάρια για την ανοικοδόμηση όσων το ΝΑΤΟ κατέστρεψε στο Κόσοβο. Αν κανείς προσθέσει στα χρήματα που δαπανήθηκαν και προϋπολογίστηκαν για το Κόσοβο από τις χώρες του ΝΑΤΟ την πενιχρή ενίσχυση που δέχεται η Αφρική από τη διεθνή κοινότητα, όλα γίνονται πολύ πιο καθαρά.

* Κατά προσέγγιση, ένα εκατομμύριο άνθρωποι σφαγιάστηκαν στη Ρουάντα το 1994. Κάθε οικογένεια στη χώρα έχει βαθύτατα επηρεασθεί από τη γενοκτονία. Το εξωτερικό της χρέος είναι περίπου ένα δισ. δολάρια, μικρότερο από το ένα τοις εκατό της αμερικανικής συνεισφοράς στο βαλκανικό πόλεμο» είπε σχετικά η κ. Γουίτμαν…

«Ενας θάνατος είναι τραγωδία, ένα εκατομμύριο είναι στατιστική» είχε πει ο Στάλιν. Οι διαδικασίες εξοστρακισμού του άλλου, οι μηχανισμοί που τον παράγουν και το αποκορύφωμα της φρίκης, γεγονότα όπως το Ολοκαύτωμα, συνηγορούν στη φειδώ για τη χρήση ορισμένων όρων όπως «γενοκτονία». Για να αποφευχθεί η ανίερη εξοικείωση. Ενα εκατομμύριο θάνατοι είναι μια μαζική τραγωδία. Και η διατήρηση της μνήμης απέναντι σε αυτά τα μνημεία του ανθρώπινου ονείδους είναι η ελάχιστη εγγύηση για την αποτροπή τους στο μέλλον.

Αποστολή στην ΠΟΛΩΝΙΑ
Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΣΩΤΗΡΧΟΥ
Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 20/12/1999