Archive for the ‘ΠΟΛΕΜΟΣ’ Category

Φρίντγιοφ Νάνσεν, ο φύλακας άγγελος των προσφύγων

Posted: Οκτώβριος 13, 2011 by Alexander Chalkidis in ΠΟΛΕΜΟΣ
Ετικέτες:

Είναι ο άνθρωπος που βοήθησε όσο κανείς άλλος τους περισσότερους από ένα εκατομμύριο εξαθλιωμένους Ελληνες πρόσφυγες, που γλίτωσαν από τις τουρκικές εκκαθαρίσεις στη Μικρά Ασία, την Ανατολική Θράκη, τη Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη και τον Πόντο την περίοδο 1922-1924. Οταν μάλιστα το 1922 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης για το ανθρωπιστικό του έργο, προσέφερε ολόκληρο το ποσό για την ανακούφιση των προσφύγων, σε μια περίοδο που αναζητούσε εναγωνίως πόρους για την επιβίωση και αποκατάστασή τους.

Εξέχουσα φυσιογνωμία στην εποχή του, ο Νάνσεν έγινε το 1888 ο πρώτος άνθρωπος που διέσχισε τη Γριλανδία με σκι σε τρεις μήνες. Ομως δεν ήταν μόνο αρκτικός εξερευνητής αλλά και λαμπρός επιστήμονας: θεωρείται συνιδρυτής της σύγχρονης θεωρίας για το κεντρικό νευρικό σύστημα ή νευρολογίας, αποκαλείται «πατέρας» της ωκεανολογίας λόγω της συνεισφοράς του σ' αυτήν την επιστήμη ενώ μια από τις πολλές διακρίσεις του ήταν το μετάλλιο του ιδρυτή της Βρετανικής Βασιλικής Γεωγραφικής Εταιρείας.

Εξέχουσα φυσιογνωμία στην εποχή του, ο Νάνσεν έγινε το 1888 ο πρώτος άνθρωπος που διέσχισε τη Γριλανδία με σκι σε τρεις μήνες. Ομως δεν ήταν μόνο αρκτικός εξερευνητής αλλά και λαμπρός επιστήμονας: θεωρείται συνιδρυτής της σύγχρονης θεωρίας για το κεντρικό νευρικό σύστημα ή νευρολογίας, αποκαλείται «πατέρας» της ωκεανολογίας λόγω της συνεισφοράς του σ' αυτήν την επιστήμη ενώ μια από τις πολλές διακρίσεις του ήταν το μετάλλιο του ιδρυτή της Βρετανικής Βασιλικής Γεωγραφικής Εταιρείας.

Ο Φρίντγιοφ Νάνσεν, ο «άγνωστός» μας ευεργέτης, γεννήθηκε σαν σήμερα πριν από 150 χρόνια στη Νορβηγία. Συνέβαλε στη θεμελίωση της Κοινωνίας των Εθνών και ήταν ο πρώτος ύπατος αρμοστής για τους Πρόσφυγες.

Πώς έσωσε την Κέρκυρα

Σε ένα λιγότερο γνωστό ιστορικό περιστατικό, ο Νάνσεν κάλλιστα μπορεί να θεωρηθεί και «σωτήρας» της Κέρκυρας. Ηταν το 1923, κατά τη διάρκεια οριοθέτησης των συνόρων μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας, όταν στις 27 Αυγούστου δολοφονήθηκε από ληστές στα όρια της ελληνικής επικράτειας ο Ιταλός στρατηγός Τελίνι μαζί με τους τέσσερις συνεργάτες του. Χωρίς να χάσει καιρό ο Μουσολίνι, στις 31 Αυγούστου βομβάρδισε το νησί και το κατέλαβε μαζί με τα γύρω νησιά.

«Πράττοντας ορθά, η ελληνική κυβέρνηση κατέφυγε στην ΚτΕ, η οποία ευτυχώς συνεδρίαζε κατά την περίοδο εκείνη. Οι διαμαρτυρίες που εκφράστηκαν στη συνέλευση από τον Νάνσεν και τους συναδέλφους του από τη Σουηδία και τη Δανία, τους Μπράντινγκ και Τσάλε αντίστοιχα, ήταν τόσο σφοδρές, ώστε η Ιταλία αναγκάστηκε να υποχωρήσει και να αποσύρει τα στρατεύματά της από την Κέρκυρα στις 27 Σεπτεμβρίου 1923», σημειώνει ο προσφάτως εκλιπών ομότιμος καθηγητής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου της Πολιτείας της Νέας Υόρκης, ιδρυτής και διευθυντής του Κέντρου Βυζαντινών και Νεοελληνικών Σπουδών στη Νέα Υόρκη δρ Χαράλαμπος Ψωμιάδης στο μόλις εκδοθέν βιβλίο του «Ο Φρίντγιοφ Νάνσεν και το ελληνικό προσφυγικό πρόβλημα 1922-1924» στη σελίδα 159.

Βοήθησε 2 εκατ. ψυχές

Η πρώτη του αποστολή ως διεθνούς δημόσιου λειτουργού τού ανατέθηκε το 1920: αφορούσε τους «ξεχασμένους» αιχμαλώτους πολέμου, φυλακισμένους πολίτες και εκτοπισμένους του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου που κρατούνταν ακόμη σε Ρωσία, Σιβηρία και Κεντρική Ευρώπη. Κατάφερε τον επαναπατρισμό περισσότερων από 450.000 ανθρώπων από 26 εθνικότητες και στη συνέχεια ανέλαβε να βοηθήσει πάνω από 1,5 εκατομμύριο Ρώσους, απάτριδες φυγάδες από την Οκτωβριανή Επανάσταση.

Ο τρόπος που επινόησε ήταν το Διαβατήριο Νάνσεν, το οποίο αναγνωρίστηκε από 52 χώρες και έδωσε σε πολλούς Ρώσους πρόσφυγες που αδυνατούσαν να πάρουν κανονικό διαβατήριο τη δυνατότητα εγκατάστασης στη Δύση. Ανάμεσα σε αυτούς που επωφελήθηκαν ήταν και διακεκριμένοι δημιουργοί, όπως ο ζωγράφος Μαρκ Σαγκάλ, η χορεύτρια Αννα Πάβλοβα και οι συνθέτες Σεργκέι Ραχμάνινοφ και Ιγκόρ Στραβίνσκι.

Η προτομή

Αύριο στις 12 το μεσημέρι θα γίνουν τα αποκαλυπτήρια της προτομής του δρος Φρίντγιοφ Νάνσεν στο δημοτικό πάρκο Ριζάρη και Βασιλέως Κωνσταντίνου. Παράδοξο: στο πάρκο που έχει σύνορο το δρόμο με το όνομα του πολιτειακού παράγοντα που συντέλεσε στη μικρασιατική καταστροφή.

Εκδήλωση προς τιμήν του Νάνσεν απόψε στις 6 μ.μ. στην Ακαδημία Αθηνών (Πανεπιστημίου 28), στην οποία θα συμμετάσχουν ιστορικοί και ακαδημαϊκοί από την Ελλάδα και το εξωτερικό και τελεί υπό την αιγίδα του Προέδρου της Δημοκρατίας.

Απάλυνε το δράμα της περιόδου 1922-24

Κορυφαία όλων όμως ήταν η καίρια συμβολή του στο δράμα των ξεριζωμένων Ελλήνων που κατέφτασαν σε μια ηττημένη Ελλάδα.

Με ελάχιστους πόρους κατάφερε να οργανώσει παραρτήματα κατά των επιδημιών σε Κωνσταντινούπολη και Ελλάδα για την καταπολέμηση των μεταδοτικών ασθενειών, κυρίως τύφου και χολέρας που μάστιζαν τους εξασθενημένους πρόσφυγες, δημιούργησε σταθμούς απολύμανσης για τη θεραπεία τους πριν από την είσοδό τους στην Ελλάδα, στήριξε με τρόφιμα και ρουχισμό όσους κατάφεραν να αποδράσουν από τα στρατόπεδα της Πόλης και έδωσε μάχες σε πολιτικό επίπεδο μαζί με τον Ελευθέριο Βενιζέλο για την απελευθέρωση των αιχμαλώτων πολέμου και των αμάχων από τα στρατόπεδα εργασίας των νεότουρκων, που δεν ήταν τίποτα άλλο από στρατόπεδα εξόντωσης: οι κρατούμενοι εκεί δεν επιβίωναν πάνω από 10 μήνες.

Ανάμεσα στα επιτεύγματά του ήταν η ίδρυση και χρηματοδότηση μιας πρότυπης αγροτικής σύμπραξης από πολλά χωριά στη Δυτική Θράκη για 15.000 πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη, ώστε να καταφέρουν οι πρόσφυγες να αυτοσυντηρηθούν καλλιεργώντας εγκαταλελειμμένες αγροτικές εκτάσεις. Καταλυτικός ήταν ο ρόλος του και στο διακανονισμό του προσφυγικού, με την εφαρμογή της Σύμβασης Ανταλλαγής Ελληνικών και Τουρκικών Πληθυσμών, στη θεμελίωση της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων που επέβλεπε την ανταλλαγή πληθυσμών αλλά και στην κινητοποίηση της διεθνούς κοινότητας να συνδράμει την Ελλάδα στην αντιμετώπιση αυτής της ανθρωπιστικής κρίσης που ξεπερνούσε τις δυνάμεις της.

Advertisements

 ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΗΝ ΠΡΙΣΤΙΝΑ – Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΣΩΤΗΡΧΟΥ

 Στην καταπράσινη αλάνα έξω από το νοσοκομείο της Πρίστινα τα παιδιά παίζουν. Αρκεί να σηκώσεις τη φωτογραφική μηχανή για να μαζευτούν όλα δίπλα σου. Τα παραξενεύει η παρουσία από τόσα πολλά, πολύχρωμα και τεράστια τριαξονικά που έχουν αράξει στη γειτονιά, ρωτάνε από πού ερχόμαστε.
Σιγά σιγά η παρέα μεγαλώνει, τα πιτσιρίκια ξεφυτρώνουν ένα ένα από τις πολυκατοικίες απέναντι και συνεχίζουν το παιχνίδι τους με μια μπάλα μπάσκετ. Δυο κοριτσάκια μάς προσφέρουν κρινάκια, κάποια άλλα παιδιά θέλουν να ανταλλάξουμε κέρματα. Δραχμές με δηνάρια. Ο Μπάμπης και ο Γιάννης, δύο από τους οδηγούς, έχουν μετατρέψει την αγκαλιά τους σε καλάθι, κορίτσια και αγόρια μαζί προσπαθούν να σκοράρουν. Οταν έρχεται ο Πάσαρ, ένα δωδεκάχρονο αγόρι, ο Λούκας ο συνομήλικος του, ένα κοντοκουρεμένο σπίρτο, που μιλά σπαστά αγγλικά και το παίζει αρχηγός βγαίνει έξω από το παιχνίδι. «Είναι Αλβανός», δικαιολογείται. «Είναι φίλος μας», του λέμε. «Εγώ πάντως δεν παίζω μαζί του», δηλώνει ανένδοτος και αποχωρεί.

«Κι εμείς είμαστε Ελληνες, αλλά παίζουμε μαζί σας», του λέμε. Θυμώνει, πάει στον «αγωνιστικό χώρο», μαζεύει μερικά παιδιά δίπλα του αφήνοντας απέναντι μια ομάδα πιτσιρικάδων.

«Αυτοί εδώ είναι Σέρβοι», μας λέει.

– Και οι άλλοι;

«Αυτοί εδώ είναι Αλβανοί, αυτές Τουρκάλες κι αυτός Ρομά», απαντά.

Οταν πίσω από το συννεφιασμένο ουρανό ακούγεται ο μηχανικός θόρυβος από τα «φτερά των αγγέλων» τα μικρά συσπειρώνονται γύρω μας αδιακρίτως.

Τα σχολεία έχουν σταματήσει να λειτουργούν από τη μέρα που ξεκίνησαν οι βομβαρδισμοί. Σκέφτεσαι ότι αυτά τα παιδιά, που ζουν στην ίδια πολυκατοικία, πήγαιναν στο ίδιο σχολειό, ίσως κάθονταν και στο ίδιο θρανίο. Κάποτε… Σκέφτεσαι ότι αυτός ο πόλεμος, ο ακήρυκτος, είναι αόρατος. Πρόλαβε να δηλητηριάσει τις παιδικές ψυχές πριν αυτές καταλάβουν την κοινή μοίρα που ενώνει όλους τους ανθρώπους, το θάνατο που παραμονεύει αθέατος πάνω από τα κεφάλια τους. Ακούγονται εκρήξεις, αλλά δεν γνωρίζεις τι μπορεί να τις προκαλεί κάθε φορά. Βόμβες, πύραυλοι, ρουκέτες, αντιαεροπορικά; Ο συναγερμός πάντως δεν παρακολουθεί τις πτήσεις και τις εκρήξεις. Εχει το δικό του ωράριο. Πότε ξημερώματα, πότε το μεσημέρι για να σημάνει τη λήξη και πότε αργά το βράδυ.

Ο θόρυβος των αεροπλάνων αποτελεί πια μόνιμη ηχητική υπόκρουση. «Πάλι περνάει ο Τζεφ», αστειεύεται ένας οδηγός. Κάνουμε πως δεν ακούμε. Ακόμη και τις εκρήξεις. Ο Χάρης, ένας Κατερινιώτης οδηγός, φέρνει το μπουζούκι του. Ο Λούκας ζητάει τον Ζορμπά, τα μικρά κάθονται όλα μαζί, αρχίζει το τραγούδι, ενώ τρεις πιτσιρίκες μάς χαρίζουνε ένα χασαποσέρβικο.

Νύχτες – Εφιάλτης

Η Ντάνα είναι μια περιποιημένη ασπρομάλλα συνταξιούχος, Σέρβα, που διασχίζει το δρόμο. Στέκεται και μας κοιτά, ξεκινάει την κουβέντα, επιμένει να μας κεράσει κάτι. «Το βράδυ βομβάρδισαν έναν ηλεκτρικό σταθμό και δεν έχουμε ρεύμα σήμερα», μας λέει. Περιγράφει τα βράδια σαν εφιάλτες. Τότε που η πόλη συσκοτίζεται, οι θόρυβοι διογκώνονται απειλητικά και ο φόβος πολιορκεί τον κόσμο. «Κανείς μας δεν θέλει το ΝΑΤΟ».

– Πώς τα πάτε με τους Αλβανούς;

«Αλβανοί είναι το 80% του πληθυσμού εδώ. Αυτοί ίσως το θέλουν». Κι ας μην κάνουν διακρίσεις οι βόμβες…

Ο Μίλαν είναι 18 χρονώ και ο Ντεν, που φοράει ένα στόχο στο αριστερό μέρος του γιλέκου του, 23. Μας φέρνουν ένα μπουκάλι κονιάκ, θέλουν να πιούμε από αυτό και να το κρατήσουμε. Ζουν σε ένα κτίριο δίπλα από το νοσοκομείο τα τελευταία τέσσερα χρόνια μαζί με ακόμη 90 προσφυγόπουλα και οικογένειες από την Κράινα. «Το ΝΑΤΟ τούς σκοτώνει όλους, χωρίς διακρίσεις». Μας μιλάνε για την ισοπέδωση του ταχυδρομείου στο κέντρο της πόλης, για τις ρουκέτες που άφησαν πίσω τους, εκτός από συντρίμμια, και νεκρούς ανθρώπους. Αλβανούς και Σέρβους. «Είμαστε τυχεροί που ζούμε…».

Θα πολεμούσατε σε αυτόν τον πόλεμο;

– Ναι, για τη ζωή μας. Αλλωστε εμείς τώρα μένουμε εδώ, δεν έχουμε πού αλλού να πάμε…

Η Σένια περπατάει με σκυφτό το κεφάλι το οποίο σκεπάζει με ένα σκούφο. Πιανόμαστε από ένα βλέμμα της για να αρχίσουμε την κουβέντα. «Είμαι Αλβανή», λέει και σπεύδει να συμπληρώσει πως η μητέρα της είναι από την Κροατία. Σκέφτεσαι πως το μεγαλύτερο θύμα σε αυτόν τον αόρατο πόλεμο είναι το άλλοτε επίτευγμα της Γιουγκοσλαβίας: πως κάποτε οι άνθρωποι έκαναν μικτούς γάμους, χριστιανοί με μουσουλμάνους, Κροάτες με Σέρβους ή Αλβανούς, ένα ψηφιδωτό μακράν του Μεσαίωνα, που αδιαφορούσε για θρησκείες ή φυλές.

– Τι γίνεται εδώ;

«Θα δεις μόνη σου».

– Φεύγω αύριο και ίσως δεν προλάβω…

«Κοίταξε, υπάρχουν και καλοί Σέρβοι. Οπως υπάρχουν και κακοί Αλβανοί, οι διαμελιστές. Οι βόμβες του ΝΑΤΟ όμως μας σκοτώνουν όλους».

– Και πώς συμβιώνετε;

«Αχ, δες το νοσοκομείο. Τώρα πια δεν υπάρχει κανείς γιατρός ή εργαζόμενος Αλβανός. Σε αντίθεση με τους ασθενείς. Ολα ξεκινούν από εδώ», λέει δείχνοντας το κεφάλι της…

Ο Ιβαν Βούσετιτς, ένας ηλικιωμένος κύριος, μας πλησιάζει με ένα φαρμακευτικό σκεύασμα στα χέρια. Είναι ένα φάρμακο για τα μάτια του, που ούτε στο νοσοκομείο δεν μπόρεσε να το βρει. «Εχω γυρίσει όλα τα φαρμακεία. Σας παρακαλώ μπορείτε να μου το στείλετε;», μας ρωτάει και μας δίνει τη διεύθυνσή του.

Στο νοσοκομείο η διευθύντρια της νευροψυχιατρικής κλινικής, Κόζα Μπάρατς, διακόπτει τον καθημερινό της αγώνα με τις ελλείψεις ακόμη και τροφής -σύμφωνα με κλιμάκιο των Γιατρών του Κόσμου που προηγήθηκε της δικής μας αποστολής τα τρόφιμα για τη σίτιση προσωπικού και ασθενών είχαν εξαντληθεί- και μας υποδέχεται θερμά. Μας σφίγγει στην αγκαλιά της και δεν μπορεί να συγκρατήσει ένα δάκρυ ευγνωμοσύνης, αλλά και απελπισίας…

Ο Βόγιο είναι ένας Σέρβος που δουλεύει στο νοσοκομείο και δέχεται να μας πάει μια βόλτα στην πόλη να δούμε τις βομβαρδισμένες περιοχές. Σε αρκετές από αυτές υπάρχει στρατός. Ισως στα ήδη κατεστραμμένα να είναι πιο ασφαλής… Ο Γιώργος, ένας από τους οδηγούς που είχε σπουδάσει στην εδώ Γυμναστική Ακαδημία, θυμάται πως κάποτε η πόλη στα σπλάχνα της οποίας κείτονται τα συντρίμμια ήταν γεμάτη ανθρώπους που φορούσαν άσπρα σκουφάκια, Αλβανούς. «Μα δεν έχει μείνει κανένας;», αναρωτιέται μεγαλόφωνα. Οι Αλβανοί, που συνεχίζουν να είναι η πλειονότητα, κυκλοφορούν στους δρόμους, αλλά είναι πολύ επιφυλακτικοί στις κουβέντες τους. Τους βλέπεις να ανηφορίζουν στο παζάρι. Η εικόνα της πόλης δεν είναι αυτή της καταστροφής που έχουμε από την τηλεόραση.

Τη φρίκη μπορείς να την υποψιαστείς στα απομεινάρια των βομβαρδισμών: στο γκρεμισμένο σταθμό λεωφορείων, στα βομβαρδισμένα κρατικά κτίρια, στις ανατιναγμένες δεξαμενές καυσίμων. Ο χώρος γύρω από το ταχυδρομείο στην καρδιά της Πρίστινα έχει ισοπεδωθεί, μαζί με τα μαγαζιά και τα σπίτια που ήταν τριγύρω. Δυο στεφάνια από λουλούδια βρίσκονται ακουμπισμένα στα χαλάσματα που πήραν μαζί τους για λόγους «ανθρωπισμού» πάνω από 10 ζωές. Ανθρώπινες. Σε αυτού του είδους τις απώλειες κανείς δε νοιάζεται να μάθει τι εθνικότητας είναι το συνήθως άμαχο θύμα.

Ανθρωπισμός

«Προσπαθούμε να κάνουμε πως ζουμε κανονικά, αλλά τίποτα δεν είναι πια κανονικό. Ο πόλεμος είναι μια ανοησία όποιος κι αν τον κάνει», μας λέει η Ντράγκαν κρατώντας το μωρό της στην αγκαλιά και καλώντας μας να μας ψήσει έναν καφέ. Κι ας μην έχει ρεύμα…

Ο Σάσα είναι ένας ψηλός ξανθός Μαυροβούνιος στρατιώτης, παντρεμένος με μια Ελληνίδα από τη Λάρισα, που μιλάει άπταιστα ελληνικά. Μας φέρνει μια πλαστική σακούλα με αναψυκτικά, μας χαιρετάει εγκάρδια. Γύρισε στη Σερβία για να καταταγεί.

– Και όσα λένε ότι κάνετε στους Αλβανούς;

«Κοίταξε να δεις, εμείς είμαστε στρατιώτες, δεν είμαστε τρομοκράτες. Δε σκοτώνουμε παιδιά και άμαχους. Μόνο όσοι κρατάνε όπλα κακοπερνάνε μαζί μας», μας απαντά. Σε αυτόν τον αόρατο πόλεμο ο στρατός είναι πανταχού πάρων σε ρόλο διακοσμητικό. Πολεμούν χωρίς έλεος και κανόνες οι αφανείς αλλά γνωστές παραστρατιωτικές ομάδες του φανατισμού. Μερίδιο στην ευθύνη τόσο σε Σέρβους «τίγρεις» όσο και σε Αλβανούς «Ουτσεκάδες».

Το βράδυ συναντάμε τους δημοσιογράφους στο ξενοδοχείο όπου καταλύουν. Είναι όλοι τους σοκαρισμένοι από τους πυραύλους που έπεσαν σε ένα χωριό κοντά στα σύνορα, στη νότια Σερβία, και το τι είδαν εκεί. Απανθρακωμένα και διαμελισμένα πτώματα, ακόμη και μικρών παιδιών…

Το κομβόι της Ευρωπαϊκής Προοπτικής, ενός ελληνικού μη κυβερνητικού οργανισμού που είχε αναλάβει τη διανομή της ελληνικής ανθρωπιστικής βοήθειας στο Κοσσυφοπέδιο, ξεκίνησε το απόγευμα της περασμένης Δευτέρας από το Καλλιμάρμαρο. Το αποτελούσαν δυο τζιπ και 11 νταλίκες -κοντέινερ και διπλά φορτηγά- που μετέφεραν 200 τόνους τρόφιμα, μέρος της βοήθειας των υπουργείων Εξωτερικών και Γεωργίας. Στην Πρίστινα έφτασε την περασμένη Τετάρτη, μέσω ΠΓΔΜ. Εκτεινόμενη η εφοδιοπομπή ξεπερνούσε τα 200 μέτρα μήκος. Προσέγγισε την πληγωμένη πόλη από έναν δρόμο στα ανατολικά, ώστε να αποφύγει το μεγάλο ρεύμα των προσφύγων που κατακλύζουν την κύρια οδική αρτηρία που οδηγεί στα σύνορα της ΠΓΔΜ.

Αντίχειρας, δείκτης, μέσος. Τρία δάχτυλα υψώνονταν στο διάβα του. «Αυτό δεν είναι το σήμα της νίκης, αλλά του σταυρού, της Ορθοδοξίας», μας πληροφόρησε ο Γιώργος ο φορτηγατζής, που είχε σπουδάσει στη Γιουγκοσλαβία. Σε μερικά μόνο χωριά δεν το συναντήσαμε. Σε αυτά έβλεπες μεμονωμένα σπίτια καμένα. Συναντήσαμε ένα που ακόμη άχνιζε. Σίγουρα όχι λόγω βομβαρδισμών. Ηταν έρημα. Χωρίς ζωή και κατοίκους. Σποραδικά στρατιωτικά μπλόκα στους δρόμους. Σλίβοβο, Παράλοβο, Γνιλιάνε, Σιλόβο, Κμέτοβιτς. Σε ένα χωριό, προφανώς μουσουλμάνων οι άνθρωποι μάς χαιρετούσαν και με τα δυο χέρια. Ενας ηλικιωμένος κύριος πήρε τη μια χούφτα του μέσα στην άλλη σε μια χειρονομία ευγνωμοσύνης. Πιο κοντά στα σύνορα έβλεπες ανθρώπους να καλλιεργούν τη γη τους ή να ψαρεύουν στο ποτάμι. Αραιά και που συναντούσαμε ομάδες ολιγάριθμων προσφύγων στην άκρη του δρόμου.

Πριν διασχίσουμε το νότο της Σερβίας, το Κοσσυφοπέδιο, για να φτάσουμε στην Πρίστινα, όπου μείναμε δυο μέρες και μια νύχτα, περάσαμε μια ολόκληρη μέρα διατρέχοντας την ΠΓΔΜ. Καθυστερήσεις λόγω των τελωνειακών διατυπώσεων. Από εδώ ξεκινούσε ο πόλεμος. Εβλεπες παντού ΝΑΤΟϊκά άρματα πίσω από τις συστάδες των δένδρων, ΝΑΤΟϊκές βάσεις εκεί που κάποτε ήταν ξενοδοχεία στις παρυφές των δρόμων, συναντούσες πιο τακτικά στρατιωτικά τζιπ και οχήματα στα χρώματα του πολέμου με τη χαρακτηριστική γωνιά «Λ», διακριτικό του ΝΑΤΟ, να τα σημαδεύει, παρά σλαβομακεδονικές αρχές. Φτάνοντας στα σύνορα με Σερβία μάθαμε ότι στο Κουμάνοβο άγνωστοι είχαν επιτεθεί με αυτοσχέδιες βόμβες κατά ενός ξενοδοχείου όπου κατέλυαν ΝΑΤΟϊκοί.

«Stop the war»

Στα σύνορα Ελλάδας – ΠΓΔΜ πιάνουμε την κουβέντα σε έναν κοκκινομάλλικο σχεδόν αμούστακο νεαρό, που δεν θα ‘ταν πάνω από 20 χρονώ.

– Από πού είσαι;

«Από την Αγγλία», απανταει. Φοράει μαύρο μπερέ και στη στολή του έχει κεντημένα με μαύρα γράμματα το όνομά του: «Σάντερσον».

– Βρίσκεις να σε αφορά αυτός ο πόλεμος σε περίπτωση που σου πούνε να πολεμήσεις;

«Ούτε ξέρω τι γίνεται, έχω μόνο μία βδομάδα εδώ. Δεν ξέρ άλλωστε τι σημασία έχει»…

Ξημερώματα Παρασκευής φτάνουμε στην Ελλάδα. «Σταματήστε τον πόλεμο, Stop the war», είναι το σύνθημα που φώτιζε το φεγγάρι καθώς γέμιζε: ήταν γραμμένο με σπρέι σε τοίχους ή κρεμόταν από πανό σε γέφυρες σε όλη τη διαδρομή από τους Ευζώνους.

Γέφυρες, αυτά τα σύμβολα επικοινωνίας και επαφής, που συνενώνουν τις δυο όχθες, τις αντικριστές, τις απέναντι, και σε τούτον εδώ τον αόρατο «ανθρωπιστικό» πόλεμο των πολιτισμένων αποτελούν τον πρώτο στόχο…


Λεζάντες:

  • Δύο στεφάνια στη μνήμη των 10 ανθρώπων που σκοτώθηκαν από την επίθεση του ΝΑΤΟ στο κέντρο της Πρίστινα: συντρίμμια εκεί που άλλοτε ήταν το ταχυδρομείο, σπίτια και καταστήματα
  • Χασαποσέρβικο στην Πρίστινα: προσπαθώντας να σβήσει την ακουστική από τα «φτερά των αγγέλων» ο Χάρης ο φορτηγατζής πήρε το μπουζούκι του κι έπαιξε για τα παιδάκια που συνάντησε το κομβόι
  • Το κομβόι της «Ευρωπαϊκής Προοπτικής» με την ανθρωπιστική βοήθεια, μόλις έχει μπει στην Πρίστινα: οι επικεφαλής του ο γενικός διευθυντής Αγγελος Λάσκαρης και ο γενικός γραμματέας Παντελής Σηλιάς χαιρετούν το φακό
  • «Μόνον όσοι κρατάνε όπλα κακοπερνάνε μαζί μας», μας λέει ο Σάσα, στρατιώτης από το Μαυροβούνιο, σε άπταιστα ελληνικά
  • Συναντάς ανθρώπους στους δρόμους να πηγαίνουν στη δουλειά τους ή στην αγορά: στη δίνη του πολέμου, το να συνεχίζεις τη ροή της καθημερινότητας ίσως αποτελεί αντίσταση…
  • Σποραδικά καμένα σπίτια και έρημα χωριά στη διαδρομή προς την Πρίστινα: το συγκεκριμένο, από το χωριό Σλίβοβο

 

Συντάκτης: Σωτήρχου
Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Ημ/νία: 05/05/1999
Κατηγορία: Αποστολή

Δανείστηκε τον όρο «κοινωνικός έλεγχος» από τη φιλολογία της εποχής Κένεντι περί αντεπαναστατικής κατασκοπείας, που είχε τότε στόχο τις κοινωνικές αναταραχές στη νοτιοανατολική Ασία και τη Λατινική Αμερική. Για τον Αμερικάνο στοχαστή, καθηγητή Γλωσσολογίας και Φιλοσοφίας και μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Επιστημών, Νόαμ Τσόμσκι, ακόμη και ο πόλεμος κατά των ναρκωτικών δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα εργαλείο κοινωνικού ελέγχου.
Οπως εξηγεί σε συνέντευξή του στο περιοδικό «High Times» -έντυπο από δεκαετίες γνωστό για τις προχωρημένες θέσεις του απέναντι στις ουσίες- «μπορείς να ελέγχεις τους ανθρώπους με διάφορους τρόπους. Ο ένας είναι απλώς με τον τρόμο και τη βία, τις βόμβες ναπάλμ και άλλα όπλα. Ομως αναπτύσσονται και άλλα μέτρα ελέγχου του πληθυσμού για να διατηρούν τους ανθρώπους υποταγμένους, που κλιμακώνονται από την προπαγάνδα μέχρι τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Η προπαγάνδα είναι πιο αποτελεσματική όταν συνδυάζεται με τον τρόμο».

Ο σύγχρονος πόλεμος που διεξάγουν σήμερα οι ΗΠΑ και θεωρείται η πεμπτουσία της δημοκρατίας, περιγράφεται ως μηχανισμός κατασκευής συναίνεσης και είναι ο «αγώνας για το νου των ανθρώπων»: Δηλαδή πρόκειται για «μέτρα που εξασφαλίζουν ότι το κοινό παραμένει παθητικό, απαθές, πειθήνιο και δεν ασχολείται με τις προνομιούχες τάξεις ή την εξουσία».

Τώρα, πώς συνδέεται με όλα αυτά και ο εν λόγω πόλεμος;

«Ενας από τους παραδοσιακούς και προφανείς τρόπους κοινωνικού ελέγχου σε κάθε κοινωνία, είτε στρατιωτική δικτατορία είτε δημοκρατία, είναι να φοβίζεις. Οταν οι ανθρωποι φοβούνται, είναι πιο επιρρεπείς στην παραχώρηση εξουσιών σε ανωτέρους τους, για να τους προστατέψουν. Ετσι ο φόβος των ναρκωτικών ή του εγκλήματος προκαλείται συχνά από το κράτος και την επιχειρηματική προπαγάνδα.

Ταξικός «πόλεμος»

Ο πόλεμος κατά των ναρκωτικών είναι μια προσπάθεια διέγερσης του φόβου για επικίνδυνα άτομα από τα οποία πρέπει να προστατευθούμε. Είναι επίσης ένας άμεσος τρόπος ελέγχου αυτών που αποκαλούνται «επικίνδυνες τάξεις», αυτών των περιττών ανθρώπων που στην πραγματικότητα δεν συνεισφέρουν στην παραγωγή κερδών και πλούτου, και κατά κάποιο τρόπο χρειάζονται να τους συντρέξουν».

Και στις Ηνωμένες Πολιτείες της Βόρειας Αμερικής, όπου η οικονομική πολιτική στη δεκαετία του ’80 διεύρυνε την ανισότητα, την ανασφάλεια και τη φτώχεια, ένα μέτρο ελέγχου είναι και οι συλλήψεις για ναρκωτικά:

«Αρκεί να δει κανείς τις διακυμάνσεις στη ζήτηση της μαριχουάνας. Οταν η χρήση της ήταν αυξημένη, στα τέλη του 1970, δεν υπήρχε μεγάλη σύνδεσή της με την εγκληματικότητα. Δεν πήγαινες φυλακή για κατοχή μαριχουάνας τότε, επειδή οι άνθρωποι που τη χρησιμοποιούσαν ήταν ωραίοι τύποι σαν και μας, τα παιδιά των πλούσιων. Κι αυτούς δεν τους πετάς στη φυλακή όπως δεν πετάς στη φυλακή στελέχη επιχειρήσεων (…). Αλλά εκεί, γύρω στο ’80, η χρήση διάφορων «ανθυγιεινών» ουσιών άρχισε να μειώνεται στις ομάδες των περισσότερο μορφωμένων ατόμων: εκτός από τη μαριχουάνα, το τσιγάρο και το αλκοόλ, μειώθηκε η κατανάλωση κόκκινου κρέατος και καφέ. Ωστόσο η χρήση παρέμεινε σταθερή στα φτωχότερα τμήματα του πληθυσμού: τους άστεγους, τους μαύρους και τους ισπανόφωνους.

Αν ρίξουμε μια ματιά σε αυτές τις τάσεις, θα διαπιστώσουμε πως όταν κηρύσσουμε τον πόλεμο κατά των ναρκωτικών, ξέρουμε ακριβώς ποιους θα τσιμπήσουμε: φτωχούς και μαύρους και όχι εύπορους, λευκούς. Αυτούς δεν τους κυνηγούν έτσι κι αλλιώς. Στο μεγάλο – μέσο αστικό προάστιο όπου ζω, η αστυνομία δεν θα εισβάλει στο σπίτι κάποιου επειδή σνιφάρει κοκαΐνη. Υπάρχουν λοιπόν πολλοί παράγοντες που δίνουν σε αυτόν τον πόλεμο χαρακτήρα πολέμου κατά των φτωχών και των έγχρωμων».

Επίσης, η τρομακτική αύξηση του πληθυσμού στις φυλακές έχει σχέση με τα ναρκωτικά.

Ποιους συμφέρει

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δίνει ο καθηγητής, περισσότεροι από τους μισούς κρατούμενους στις ομοσπονδιακές φύλακες και περίπου το ένα τέταρτο των κρατούμενων στις πολιτειακές έχουν καταδικαστεί για παραβάσεις της νομοθεσίας περί ναρκωτικών. «Στη Νέα Υόρκη, για παράδειγμα, μια συναλλαγή 20 δολαρίων στο δρόμο ή κατοχή μιας ουγκιάς (περίπου 28,35 γραμμ.) κοκαΐνης τιμωρείται με την ίδια ποινή που επιβάλλεται για το αδίκημα του εμπρησμού με πρόθεση το φόνο».

Ετσι ο αριθμός των φυλακισμένων άγγιζε τρομακτικά ύψη όταν το έγκλημα ήταν σταθερό, στα τέλη δε της δεκαετίας του ’80 στις ΗΠΑ έφτανε στο μεγαλύτερο ποσοστό συγκριτικά με τον πληθυσμό, παγκόσμια και μάλιστα μακράν κάθε άλλης βιομηχανικής κοινωνίας. Ποιους συμφέρει αυτό;

«Πάνω απ’ όλα πρόκειται για κρατική βιομηχανία. Από το 1930 κάθε επιχειρηματίας κατάλαβε ότι η ιδιωτική κεφαλαιοκρατική οικονομία πρέπει να εξασφαλίζει τεράστια κρατικά κονδύλια· το μόνο ερώτημα ήταν με ποια μορφή. Στις Ηνωμένες Πολιτείες αυτό έγινε μέσω του στρατιωτικού συστήματος. Οι πιο δυναμικοί κλάδοι της οικονομίας -υπολογιστές, διαδίκτυο, αεροναυπηγική, φαρμακευτικά- τροφοδοτούνται από το στρατιωτικό σύστημα. Αλλά η βιομηχανία ελέγχου του εγκλήματος, όπως την αποκαλούν οι εγκληματολόγοι, έχει εξελιχθεί στην ταχύτερα ανερχόμενη βιομηχανία στην Αμερική. Και είναι κρατική βιομηχανία, δημόσια χρηματοδοτούμενη. Είναι και αυτή όπως η κατασκευαστική, η κτηματομεσιτική και η βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας. Διαθέτει σε επαρκή βαθμό αυτό που η υψηλή τεχνολογία και οι στρατιωτικοί εργολάβοι βλέπουν ως αγορά για εφαρμογή ανώτατων τεχνικών ελέγχου και επιτήρησης, ώστε να είναι εφικτή η παρακολούθηση των ανθρώπων στις ιδιωτικές τους δραστηριότητες με περίπλοκες ηλεκτρονικές συσκευές και υπερκομπιούτερ (…)».

Φτηνά χέρια

Παράλληλα η φυλακή προσφέρει μια τρομερή εργατική δύναμη, φθηνή, ανοργάνωτη. Οι εργαζόμενοι δεν ζητάνε δικαιώματα, δεν απασχολεί η ιατρική περίθαλψη, αφού το Δημόσιο τα πληρώνει όλα. «Είναι αυτό που αποκαλούν μια ελαστική εργασία, από αυτή που αρέσει στους οικονομολόγους: χρησιμοποιείς τους εργάτες όταν τους θες και τους πετάς όταν δεν τους θες».

Σε αυτού του είδους την εργατική δύναμη, ο Τσόμσκι βλέπει την αναγέννηση μιας αμερικανικής παράδοσης, της μεγάλης βιομηχανικής επανάστασης στο Νότο στις αρχές του αιώνα, που αφορούσε την εργασία στη φυλακή.

«Στο Ορεγκον και την Καλιφόρνια αναπτύσσεται μια σημαντική υφαντουργική βιομηχανία στις φυλακές, με εξαγωγές στην Ασία. Την ίδια στιγμή που οι άνθρωποι διαμαρτύρονταν για την εργασία στις φυλακές της Κίνας, η Καλιφόρνια και το Ορεγκον εξήγαγαν φτιαγμένα από κρατούμενους υφάσματα στην Κίνα. Στην Πολιτεία της Ουάσινγκτον οι εργαζόμενοι στην εταιρεία «Μπόινγκ» διαδηλώνουν για την εξαγωγή εργασίας στην Κίνα, αλλά μάλλον αγνοούν ότι η δουλειά τους ανατίθεται στις κοντινές φυλακές, όπου γίνεται σε συνθήκες που ενθουσιάζουν τη διοίκηση για προφανείς λόγους».

Ο καθηγητής θεωρεί ότι θα ‘πρεπε να είναι ιδιαίτερο αντικείμενο έρευνας η διακίνηση παράνομου χρήματος σε μέρη που δεν ελέγχονται. «Αυτό δεν αποτελεί θέμα για το υπουργείο Δικαιοσύνης, το οποίο κυνηγά ένα μαυράκι στο γκέτο, επειδή έχει ένα τσιγαριλίκι στην τσέπη». Εκτιμά ακόμη πως το 60% των χρημάτων από το μισό τρισεκατομμύριο δολάρια που φτάνει ο τζίρος από το παράνομο εμπόριο ναρκωτικών ετησίως, περνάει από τις τράπεζες της χώρας του, για να πάρει στη συνέχεια το δρόμο προς τους υπερπόντιους φορολογικούς παραδείσους – ένας από αυτούς στη δεκαετία του 1990 ήταν η Λατινική Αμερική.

Η ευθύνη των ΗΠΑ

«Στην πραγματικότητα», λέει χαρακτηριστικά, «αν κοιτάξεις τη συνολική επίδραση της πολιτικής των ΗΠΑ, αυτή έχει συμβάλει στην αύξηση των ναρκωτικών» και επικαλείται ιστορικά παραδείγματα της πολιτικής των ΗΠΑ, τόσο στη σύγχρονη νεοφιλελεύθερη τακτική της όσο και από τη δράση των μυστικών της υπηρεσιών κατά το παρελθόν. «Δεν είναι ακριβώς ότι οι ΗΠΑ προσπαθούν να αυξήσουν τη χρήση των ναρκωτικών, είναι απλώς ότι αυτό είναι φυσικό να κάνουν. Αν ήσαστε σε θέση να πρέπει να προσλάβετε μαχαιροβγάλτες και γκάνγκστερ για να σκοτώσετε χωρικούς και να σπάσετε απεργίες, και να πρέπει όλα αυτά να τα κάνετε με χρήματα από ανεξιχνίαστες πηγές, πού θα πήγαινε το μυαλό σας;»…

Για τη νομιμοποίηση των ναρκωτικών ο καθηγητής παρατηρεί:

«Κανείς δεν γνωρίζει τι επίδραση θα έχει. Οποιοσδήποτε λέει ότι ξέρει, είναι απλώς κουτός ή ψεύτης, γιατί κανείς δεν ξέρει. Αυτά είναι πράγματα που πρέπει να δοκιμαστούν, πρέπει να πειραματιστείς για να δεις ποιες είναι οι συνέπειες.

»Τα περισσότερα μαλακά ναρκωτικά είναι ήδη νόμιμα, κυρίως το αλκοόλ και ο καπνός. Ο καπνός είναι με διαφορά ο μεγαλύτερος φονιάς απ’ όλα τα ψυχοδραστικά. Τους θανάτους από αλκοόλ είναι πιο δύσκολο να τους προσδιορίσεις, γιατί πάρα πολλοί βίαιοι θάνατοι σχετίζονται με το αλκοόλ. Πολύ πιο χαμηλά, ακολουθούν τα «σκληρά» ναρκωτικά, ένα ελάχιστο κλάσμα των θανάτων από αλκοόλ και καπνό το χρόνο.

»Από τα υπόλοιπα ναρκωτικά, η μαριχουάνα είναι γνωστό ότι δεν είναι τόσο επιβλαβής. Εννοώ ότι γενικά υποτίθεται ότι δεν είναι καλή για την υγεία, όπως και ο καφές, το τσάι ή το κέικ σοκολάτας. Αλλά θα ήταν τρελό να χαρακτηρίσεις ουσία «παραγωγής» εγκληματικότητας τον καφέ, ακόμη κι αν είναι επιβλαβής.

Εκπαίδευση

»Οι ΗΠΑ είναι ένα από τα πολύ λίγα κράτη όπου αυτό θεωρείται ζήτημα ηθικής. Στις περισσότερες χώρες θεωρείται ιατρικό θέμα και δεν υπάρχουν πολιτικοί να ορθώνονται φωνάζοντας πόσο σκληροί θα είναι με τα ναρκωτικά. Ετσι το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνουμε είναι να βγούμε από τη φάση του κοινωνικού ελέγχου και να μπούμε στη σφαίρα των κοινωνικών θεμάτων. Το ινστιτούτο Ραντ εκτιμά ότι αν συγκρίνουμε την επίδραση των εγκληματικών προγραμμάτων με τα εκπαιδευτικά, για τη μείωση της χρήσης ναρκωτικών, τα εκπαιδευτικά προγράμματα είναι κατά πολύ μπροστά, εφτά φορές».

Το ερώτημα είναι τι είδους εκπαίδευση παρέχουμε. «Η εκπαίδευση έχει επίσης να κάνει με τις κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες γίνεται χρήση ναρκωτικών. Η απάντηση σε αυτό δεν είναι να πετάμε ανθρώπους στη φυλακή. Η απάντηση είναι να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει στη ζωή τους, την οικογένεια τους, αν χρειάζονται ιατρική περίθαλψη. Αυτή η πολύ σημαντική μείωση στην κατάχρηση ουσιών ανάμεσα στους μορφωμένους, αφορά και το κόκκινο κρέας, τον καφέ, τον καπνό. Αυτή είναι η εκπαίδευση. Δεν υπήρξε ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα που προπαγάνδισε «μην πίνετε καφέ». Είναι απλώς ότι η συμπεριφορά απέναντι στον ίδιο τον εαυτό μας και στην υγεία, στον τρόπο ζωής, άλλαξε ανάμεσα στους περισσότερο μορφωμένους, γι’ αυτό και μειώθηκαν αυτές οι συνήθειες στις συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού. Τίποτα λοιπόν από όλα αυτά δεν είχε να κάνει με την «εγκληματικοποίηση», αλλά μόνο με άνοδο του πολιτιστικού και εκπαιδευτικού επιπέδου, που οδήγησε σε περισσότερη ατομική φροντίδα».
ΙΩΑΝΝΑ ΣΩΤΗΡΧΟΥ


Εσωτερικά:

  • Πάρα πολλοί βίαοι θάνατοι σχετίζονται με το αλκοόλ. Πολύ πιο χαμηλά ακολουθούν τα «σκληρά» ναρκωτικά, ένα ελάχιστο κλάσμα των θανάτων από αλκοόλ και καπνό το χρόνο
  • «Η άνοδος του πολιτιστικού και εκπαιδευτικού επιπέδου οδήγησε τους περισσότερο μορφωμένους να μειώσουν την κατανάλωση του (βλαπτικού για την υγεία) καφέ – κι όχι κάποια προπαγάνδα κατά του καφέ».

Συντάκτης: Σωτήρχου
Πηγή: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ


Ημ/νία: 02/09/1998

Τα «Αουσβιτς» του εικοστού αιώνα

Posted: Ιουνίου 21, 2011 by ioannasotirchou in ΠΟΛΕΜΟΣ
Ετικέτες:

Η οργή για το βομβαρδισμό της βασκικής πόλης Γκερνίκα από τους Ναζί συμμάχους του Φράνκο, στις 27 Απριλίου του 1934, ήταν το ερέθισμα για ένα αριστούργημα που αποτυπώνει τον ανθρώπινο πόνο σαν κραυγή διαμαρτυρίας, συνοψίζοντας για πολλούς τη βαρβαρότητα τούτου του αιώνα.

Χωρίς το μεγαλείο της τέχνης ωστόσο, μερικά απλά πράγματα εξιστορούν εκφάνσεις της ανθρώπινης θηριωδίας, με την ίδια δύναμη.

Οπως, για παράδειγμα, μια επιγραφή:

«…είδαμε μια μεγάλη πύλη και πάνω της μια επιγραφή ζωηρά φωτισμένη (η ανάμνησή της με βασανίζει ακόμη στα όνειρά μου): ARBEIT MACHT FREI, η εργασία απελευθερώνει», γράφει ο Πρίμο Λεβι, επιζήσας του Αουσβιτς, στο βιβλίο του «Εάν αυτό είναι άνθρωπος».

Καμιά φορά ακόμη κι αντικείμενα καθημερινής χρήσης έχουν τόσο πολλά να πουν, και το κάνουν με έναν αδυσώπητο τρόπο ακριβώς επειδή δεν έχουν ίχνος δραματοποίησης.

Οπως μια τεράστια αίθουσα με εκατομμύρια παπούτσια στοιβαγμένα σαν ένα βουνό. Υποδήματα ανδρικά, γυναικεία, παιδικά. Μια άλλη γεμάτη με ρούχα φορεμένα, χρησιμοποιημένα, φθαρμένα. Ή μια κάμαρα που έχει ως επάνω στην οροφή βαλίτσες, ταξιδιωτικά σακίδια, τσάντες. Και στη διπλανή, ένας σωρός από άλλα, πιο προσωπικά είδη, που καταλαμβάνουν όλο το χώρο: χιλιάδες τσατσάρες, χτένες, βούρτσες. Και κάπου αλλού το απίστευτο: Τούφες μαλλιών, κοτσίδες γυναικείες, 1.950 κιλά ανθρώπινο μαλλί, απομεινάρια χαμένων πια υπάρξεων. Ανθρώπινων. Μαρτυρίες για το χαμό, τη συστηματική εξόντωση ανθρώπων τόσων που δεν χωρά ο νους. Μια αίσθηση απόλυτου κενού, που δεν αφήνει τόπο σε συναισθηματισμούς και δεν υπάρχουν λέξεις να περιγράψουν.

Μόνο μέσα σε τρία χρόνια λειτουργίας του κολαστήριου του Αουσβιτς χάθηκαν στους θαλάμους αερίων, από εκτελέσεις, βασανιστήρια και κακουχίες 1,1 εκατομμύριο ψυχές. «Αν κρατούσαμε ενός λεπτού σιγή για κάθε νεκρό σημαίνει ότι θα έπρεπε να έχουμε δύο χρόνια σιωπής» μας είπε η ξεναγός.

Οι Ελληνες Εβραίοι

Σε μια προθήκη, μικρά χάρτινα αποκόμματα, με ελληνικά γράμματα. «16 Απριλίου 1943. Νο 42260. Απόσπασμα ελέγχου του ομαδικού εισιτηρίου». Τα εισιτήρια που έφεραν στο θυσιαστήριο τους Ελληνες Εβραίους. «…η αποστροφή τους στην αυθαίρετη θηριωδία, η εκπληκτική πίστη τους στην ύπαρξη μιας εν δυνάμει ανθρώπινης αξιοπρέπειας έκαναν τους Ελληνες τον πιο συνεπή εθνικό πυρήνα του στρατοπέδου και από αυτή την άποψη τον πιο πολιτισμένο» γράφει για τους Ελληνες της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης, ως «θεματοφύλακες μιας αυθεντικής, γήινης σοφίας, σύγκλισης όλων των πολιτισμών της Μεσογείου» ο Πρίμο Λεβι.

«Ο αιώνας του Αουσβιτς, οι γενοκτονίες του 20ού αιώνα» ήταν το θέμα του διεθνούς συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε στα μέσα του περασμένου μήνα στην Κρακοβία, στο πλαίσιο του οποίου έγινε και η επίσκεψη στο Αουσβιτς, που είχε σχεδιαστεί ως στρατόπεδο συγκέντρωσης και εργασίας Σοβιετικών αιχμαλώτων πολέμου πριν μετατραπεί σε οργανωμένη φάμπρικα θανάτου. Με την υποστήριξη της Ε.Ε., το συνέδριο που διοργάνωσε το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ερευνας και Δράσης για το ρατσισμό και τον αντισημιτισμό (CERA), με τη συμμετοχή ιστορικών και δημοσιογράφων από 20 χώρες, έφερε κοντά τις μνήμες από τα μεγαλύτερα εγκλήματα, τις «ντροπές» του αιώνα που συμπληρώνεται:

* Τη γενοκτονία ενάμισι εκατομμυρίου Αρμενίων από τους Τούρκους το 1915, για την εδραίωση ενός ομογενοποιημένου τουρκικού κράτους.

* Το οργανωμένο σε τόπους εξόντωσης σχέδιο των Ναζί για την εξαφάνιση των «εχθρών» του γερμανικού κράτους. «Τελική λύση» που εφαρμόστηκε με τη λειτουργία «εργοστασίων εξόντωσης του διαφορετικού» όπως χαρακτηρίστηκαν τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, στα οποία έχασαν τη ζωή τους 11,5 εκατομμύρια άνθρωποι, σχεδόν όσος ο πληθυσμός ολόκληρης της Ελλάδας σήμερα. Κίτρινα αστέρια για τους Εβραίους ανεξαρτήτως εθνικότητας, κόκκινο τρίγωνο για τους πολιτικούς κρατούμενους, ροζ τρίγωνο για τους ομοφυλόφιλους, λιλά για τους μάρτυρες του Ιεχωβά, μαύρο για τους τσιγγάνους και τα «αντικοινωνικά στοιχεία», πράσινο για τους εγκληματίες. Σύμβολα αφανισμού από έναν «ανώτερο» λαό, που δεν δίστασε να σκοτώσει στην ανηλεή μισαλλοδοξία του ακόμη και τα ανάπηρα ή πνευματικώς καθυστερημένα μέλη του.

Αναπόφευκτη κατάληξη μιας συστηματικής ρατσιστικής προπαγάνδας και πολιτικής διακρίσεων χρόνων.

«Μέσα σε ένα 24ωρο, ο μεγαλύτερος αριθμός αυτών που πέθαναν στους θαλάμους αερίων και κάηκαν ξεπέρασε τις εννέα χιλιάδες. Ηταν το καλοκαίρι του 1944, κατά τη διάρκεια εξόντωσης των Εβραίων της Ουγγαρίας, όταν εξαιτίας καθυστερήσεων στα τρένα αντί για τρεις έφτασαν πέντε αμαξοστοιχίες μαζεμένες» είναι η κυνική παραδοχή του ανώτατου αξιωματικού των Ες-Ες Ρουντόλφ Ες. Δεν πέθαναν όλοι στους θαλάμους αερίων με κατάληξη τα κρεματόρια. Οι σκληρές συνθήκες διαβίωσης, η εξοντωτική εργασία και η πείνα υπήρξαν επίσης συντελεστές αφανισμού. Από τα 3,9 εκατομμύρια Σοβιετικούς στρατιώτες αιχμαλώτους πολέμου που πιάστηκαν τους πρώτους μήνες της επιχείρησης «Μπαρμπαρόσα» από τη Βέρμαχτ, ένα χρόνο αργότερα, το Φεβρουάριο του 1942, είχαν επιζήσει της πείνας μόλις 1,1 εκατομμύριο.

* Για να φτάσουμε μέχρι την πιο σύγχρονη σφαγή, τη γενοκτονία σχεδόν ενός εκατομμυρίου Τούτσι από τους συμπατριώτες τους Χούτου το καλοκαίρι του 1994, με την ανοχή αν όχι την υποδαύλιση του μίσους από τους δυτικούς πρώην αποίκους στην περιοχή, που με το διχασμό του ντόπιου πληθυσμού κατάφερναν να τον ελέγχουν. Αλλωστε, αυτοί ήταν που εγκαινίασαν μια πολιτική διακρίσεων με την αναγραφή της φυλής στις ταυτότητες των πολιτών της Ρουάντα.

Αρκετά πρόσφατη αλλά πολύ λίγο γνωστή. Η μαρτυρία της 45χρονης Γιολάντα Μουγκασάνα, που επέζησε έχοντας χάσει τον άντρα της και τα τρία της παιδιά σε αυτό τον εφιάλτη που ακόμη δεν έχει ξεπεράσει, έφερε συγκίνηση στους συνέδρους. Διηγήθηκε πώς ημέρα με την ημέρα από το ραδιόφωνο μεταδιδόταν το μίσος κατά της φυλής της, ώσπου μετά τις διακρίσεις μέχρι και οι αλλόφυλοι γείτονες άρχισαν τις εχθροπραξίες εναντίον τους.

«Ακόμη και ο βιασμός μιας γυναίκας Τούτσι μεταφερόταν στις ειδήσεις ως «απελευθέρωσή» της. Η επιβίωση είναι θέμα ενστίκτου όχι εξυπνάδας. Δεν έχω εμπιστοσύνη στο διεθνές δικαστήριο. Το απαρτίζουν οι ίδιοι άνθρωποι του ΟΗΕ, που ήταν μπροστά στη σφαγή, είχαν προειδοποιηθεί για την επιχείρηση και επέλεξαν να μην κάνουν τίποτα όταν ξεκίνησαν οι δολοφονίες. Είμαι ενάντια στη συμφιλίωση. Κάτι τέτοιο δεν μπορεί να επιτευχθεί γιατί οι δράστες δεν θέλουν ακόμη να παραδεχτούν τι έχουν κάνει».

«Συνωμοσία σιωπής»

Θέλοντας να καταδείξει την υποκρισία της διεθνούς κοινότητας, που κατά τα άλλα ισχυρίζεται ότι κόπτεται για το διεθνές δίκαιο, η ερευνήτρια της Γιούνισεφ Σέλι Γουίτμαν αντιπαρέβαλε δύο παραδείγματα: μίλησε για τη συνωμοσία της σιωπής γύρω από τη γενοκτονία των Τούτσι, η οποία περιγράφετο ως «εμφύλιος πόλεμος» και «φυλετική διαμάχη», σε αντίθεση με το ζωηρό ενδιαφέρον που επέδειξαν σ’ αυτό που έσπευσαν να χαρακτηρίσουν ως «γενοκτονία» στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Ορος που πλέον έδωσε τη θέση του στην επιεικέστερη, από πλευράς διεθνούς δικαίου κατηγορία εγκλήματος κατά της ανθρωπότητας, «εθνική εκκαθάριση». Παρουσίασε έναν πίνακα όπου έχει καταμετρηθεί ο χρόνος που κατέλαβαν στα δελτία ειδήσεων των μεγαλύτερων καναλιών της Αμερικής (ABS, CBS, NBC) τα γεγονότα της Αϊτής, της Νοτίου Αμερικής, της Βοσνίας, της υπόθεσης Σίμπσον και της Ρουάντα κατά τους μήνες Απρίλιο, Μάιο, Ιούνιο, Ιούλιο και Αύγουστο του 1994: Στο διάγραμμα αυτό γίνεται φανερό ότι μεσούσης της σφαγής στη Ρουάντα- τον Ιούνιο του 1994- αυτή κατείχε πολύ λίγο χρόνο σε τηλεοπτική κάλυψη σε σύγκριση με όλα τα προαναφερθέντα γεγονότα, με προεξέχουσα την υπόθεση Σίμπσον, ενώ η γενοκτονία αποκτά κάποιο ενδιαφέρον αρκετά αργότερα, με τη δημιουργία των στρατοπέδων προσφύγων που κατέφυγαν σε γειτονικές χώρες.

«Γιατί οι σύμμαχοι ήταν τόσο πρόθυμοι να χαρακτηρίσουν το Κόσοβο ως γενοκτονία ενώ σε μια κατ’ εξοχήν τέτοια περίπτωση, όπως η Ρουάντα, το απέφυγαν; Διότι όταν ταξινομείς μια κατάσταση ως γενοκτονία τότε μπορείς να δικαιολογήσεις τη δράση, και συνεπώς ο βομβαρδισμός των Σέρβων αποκτά έτσι κάποια ηθική επίφαση. Ανεξάρτητα από το αν οι πραγματικοί λόγοι για μια επέμβαση έχουν να κάνουν περισσότερο με τα πολιτικά και οικονομικά ενδιαφέροντα ενός κράτους. Αν αυτό το συμπέρασμα σας φαίνεται άδικο δείτε και αυτά τα στοιχεία:

* Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών αρχικά ενέκρινε 19 δισ. δολάρια για τη στρατιωτική επιχείρηση εναντίον της Γιουγκοσλαβίας. Πρόσφατα το Κογκρέσο ενέκρινε επιπλέον 30 δισ. δολάρια για τους βομβαρδισμούς και αλλά 60 δισ. δολάρια για την ανοικοδόμηση όσων το ΝΑΤΟ κατέστρεψε στο Κόσοβο. Αν κανείς προσθέσει στα χρήματα που δαπανήθηκαν και προϋπολογίστηκαν για το Κόσοβο από τις χώρες του ΝΑΤΟ την πενιχρή ενίσχυση που δέχεται η Αφρική από τη διεθνή κοινότητα, όλα γίνονται πολύ πιο καθαρά.

* Κατά προσέγγιση, ένα εκατομμύριο άνθρωποι σφαγιάστηκαν στη Ρουάντα το 1994. Κάθε οικογένεια στη χώρα έχει βαθύτατα επηρεασθεί από τη γενοκτονία. Το εξωτερικό της χρέος είναι περίπου ένα δισ. δολάρια, μικρότερο από το ένα τοις εκατό της αμερικανικής συνεισφοράς στο βαλκανικό πόλεμο» είπε σχετικά η κ. Γουίτμαν…

«Ενας θάνατος είναι τραγωδία, ένα εκατομμύριο είναι στατιστική» είχε πει ο Στάλιν. Οι διαδικασίες εξοστρακισμού του άλλου, οι μηχανισμοί που τον παράγουν και το αποκορύφωμα της φρίκης, γεγονότα όπως το Ολοκαύτωμα, συνηγορούν στη φειδώ για τη χρήση ορισμένων όρων όπως «γενοκτονία». Για να αποφευχθεί η ανίερη εξοικείωση. Ενα εκατομμύριο θάνατοι είναι μια μαζική τραγωδία. Και η διατήρηση της μνήμης απέναντι σε αυτά τα μνημεία του ανθρώπινου ονείδους είναι η ελάχιστη εγγύηση για την αποτροπή τους στο μέλλον.

Αποστολή στην ΠΟΛΩΝΙΑ
Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΣΩΤΗΡΧΟΥ
Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 20/12/1999

Ο απολυμένος αρθρογράφος της «Γκάρντιαν» λόγω της θέσης του στο Γιουγκοσλαβικό: «Αυτός ήταν ο πόλεμος των προοδευτικών. Στη Βρετανία οι προοδευτικοί είναι κατά του πολέμου με την προϋπόθεση να έχει λήξει 50 χρόνια πριν»

Η απόλυσή του, πέρσι, από τη βρετανική εφημερίδα «Γκάρντιαν», μεσούσης της συμμαχικής επίθεσης στη Γιουγκοσλαβία, θεωρήθηκε μία ακόμη από τις «παράπλευρες ζημιές» του πολέμου. Η αιτία όμως της… «απομάκρυνσής» του ήταν μάλλον βαθύτερη, καθώς ο Μαρκ Στιλ, χρονογράφος και κωμικός, ενοχλούσε τον πρόεδρο. Τον Τόνι Μπλερ και τους Νέους Εργατικούς, τους οποίους έχει μονίμως στο στόχαστρο και καταφέρνει να πλήττει με το δηκτικότατο χιούμορ του. Ετσι ακόμη και η απόλυση του «εχθρού» αποτέλεσε ένα πλήγμα για το βρετανό πρωθυπουργό, καθώς σε αυτόν στράφηκαν τα πυρά και άλλων συγγενών επαγγελμάτων τον καιρό εκείνο, όπως συγγραφέων, δημοσιογράφων, ακόμη και πολιτικών. Σε ένδειξη συμπαράστασης μάλιστα στον Στιλ, η «Γκάρντιαν» που προσπάθησε να αποσιωπήσει το γεγονός, έγινε δέκτης συγκέντρωσης διαμαρτυρίας από τους απολυμένους ναυτεργάτες του Λίβερπουλ, ανθρώπους στους οποίους ο ίδιος είχε συμπαρασταθεί στη διάρκεια των αγώνων τους. Η συνομιλία με έναν άνθρωπο που τολμά να αστειεύεται ακόμη και για την απόλυσή του ήταν πραγματική απόλαυση, για έναν πρόσθετο λόγο, επειδή μιλάει με ζωντανά παραδείγματα, αναπόδραστα επιχειρήματα, που διατυπώνει εσχάτως από τη στήλη του στην «Ιντιπέντεντ». Τι μας είπε;

ΕΡ.: Πώς ενταχθήκατε στην πολιτική;

ΑΠ.: Εγινα σοσιαλιστής στα 18, το 1978. Είχα την αίσθηση ότι έφτασα σε ένα υπέροχο πάρτι την ώρα που τελείωνε. Κι ενώ είμαι εκεί, στον απόηχο των συναρπαστικών πραγμάτων που είχαν προηγηθεί με το ζήλο του νεοφώτιστου ότι θα αλλάξω τον κόσμο, μπαμ, έξι μήνες μετά εξελέγη η Θάτσερ… ΕΡ.: Η απόλυσή σας πώς έγινε; ΑΠ.: Μου τηλεφωνεί ο υπεύθυνος τμήματος μια μέρα: «Θέλω να μιλήσουμε για το μέλλον». Το βρήκα αστείο, θα ‘θελα να του πω πως νομίζω ότι όλοι θα ζούμε σε ένα διαστημόπλοιο στο φεγγάρι, αλλά είπε «ας πάμε για ένα ποτό», και σκέφτηκα τι ανθρώπινη κίνηση από έναν πολύ σνομπ τύπο, ο οποίος μας μιλούσε σαν να σκεφτόταν «γιατί εγώ πρέπει να μιλάω σε αυτούς τους άξεστους, όταν στη Γαλλία γευματίζω με τον Μιτεράν». Παραβρήκα φιλική την πρόσκληση να συναντηθούμε στο φουαγέ υπερπολυτελούς ξενοδοχείου, μέρος, που κανείς στον κόσμο δεν θα διάλεγε να πάει για ποτό. Εκεί μου είπε, δεν σε χρειαζόμαστε πια στην εφημερίδα, θέλουμε να πάμε λίγο πιο κοντά στον Μπλερ και εσύ δεν ταιριάζεις. Αυτό ήταν.

 ΕΡ.: Τι πιστεύετε για την «Γκάρντιαν»;

ΑΠ.: Είναι μια ιδιαίτερη εφημερίδα. Παραδοσιακά προοδευτική αριστερή αλλά σε διαρκή πόλεμο με τον εαυτό της και το αναγνωστικό της κοινό. Μισεί τους αναγνώστες της. Θέλει απελπισμένα να γίνει κατεστημένο. Είναι ένας προοδευτικός οργανισμός που αγαπάει να είναι κριτικός απέναντι στο σύστημα και την ίδια στιγμή απεχθάνεται ολοκληρωτικά την εργατική τάξη…

ΕΡ.: Ποια η γνώμη σας για τον πόλεμο στη Γιουγκοσλαβια;

 ΑΠ.: Στη Βρετανία η εντύπωση είναι πως αυτός ήταν πόλεμος των προοδευτικών. Ενας πόλεμος τον οποίο ξεκίνησαν άνθρωποι που φυσιολογικά θα περίμενες να ήταν τουλάχιστον κριτικοί απέναντί του. Και με έκανε να συνειδητοποιήσω ότι υπάρχει μια μεγάλη παράδοση στους βρετανούς προοδευτικούς να είναι εναντίον του πολέμου υπό μια προϋπόθεση: ότι ο πόλεμος έληξε τουλάχιστον 50 χρόνια πριν. Ο πρώτος παγκόσμιος; Είναι όλοι εναντίον του… Τα τεράστια ψέματα. Οι έξυπνες βόμβες είναι όλες ακριβείς. Τώρα μαθαίνουμε ότι έπεσαν και στη λάθος χώρα, αφού βρέθηκαν τέτοιοι στη Βουλγαρία. Πριν δυο βδομάδες η Βασιλική Πολεμική Αεροπορία ανακοίνωσε πως μόνο το 2% των βομβών που εξαπέλυσε βρήκαν το στόχο τους. Δηλαδή πως μεταφράζεται αυτό, έξι στους 300 πυραύλους, δεν ξέρω δεν είμαι καλός στα μαθηματικά. Στον πόλεμο του Κόλπου οι υποστηρικτές ήταν οι δεξιοί. Οι αριστεροί γενικώς εναντιώθηκαν. Στα Φόκλαντς είχαν πρωτοστατήσει οι συντηρητικοί, οι εθνικιστές όπως γίνεται συνήθως. Αλλά σε τούτο το πόλεμο τα πράγματα ήταν τελείως διαφορετικά. Είναι ένας ανθρωπιστικός πόλεμος ήταν το επιχείρημα του Μπλερ, λές και υπάρχουν δυο ΝΑΤΟ, στέλνουμε τους κακούς Αμερικάνους στο Βιετνάμ, στη Γρανάδα, στον Παναμά, μετά τους ανακαλούμε, φτιάχνουμε έναν όμορφο ανθρωπιστικό στρατό και τον εξαπολύουμε στο Κόσοβο. Και οι προοδευτικοί αναμάσησαν τα ψέματα, ήταν δουλικοί.

 ΕΡ.: Γιατί αντισταθήκατε στις ιδιωτικοποιήσεις;

ΑΠ.: Υπήρχε ένα σιδηροδρομικό δίκτυο στη Βρετανία, που δεν δούλευε υπέροχα. Η συντηρητική κυβέρνηση σταμάτησε τη χρηματοδότησή του, μετά είπε ότι αυτό δεν λειτουργεί, άρα πρέπει να το ιδιωτικοποιήσουμε, πούλησαν την εταιρεία, κυρίως στους προσωπικούς τους φίλους, σε τιμές υπερβολικά χαμηλές. Πριν εννιά μήνες κοντά στο Πένινγκτον συγκρούστηκαν δυο τρένα και σκοτώθηκαν 31 άνθρωποι. Παρόμοιο ατύχημα είχε γίνει και πριν 11 χρόνια, οπότε είχαν δεσμευθεί πως θα κατασκευαζόταν νέο σύστημα αυτοματοποιημένης πέδησης για να αποκλειστεί κάθε πιθανότητα τέτοιου ατυχήματος στο μέλλον. Μάθαμε πως δεν είχε γίνει κανένα βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση. Την επομένη εκεί που δούλευα λέει κάποιος «η ιδιωτικοποίηση σκοτώνει». Ολοι συμφώνησαν. Ψάχνουν τις λεπτομέρειες, τα ρίχνουν στον οδηγό και δεν κοιτάνε συνολικά το πρόβλημα, πως, αν ο οδηγός δουλεύει 14-16 ώρες τη μέρα είναι πιθανό να κάνει λάθη, πως κανείς ιδιώτης δεν δίνει δεκάρα για την ασφάλεια. Τι θα κάνει ο κόσμος; Αναγκαστικά θα πάρει το τρένο. Δυο τρεις μέρες μετά από αυτό βγήκαν οι «Σάντεϊ Τάιμς» κι έγραψαν επί λέξει: «Διαβεβαιώνουμε τους μετόχους να μην ανησυχούν καθώς, περιστατικά αυτού του είδους δεν έχουν συνήθως αντίκτυπο στις τιμές των μετοχών, καθώς δεν επηρεάζουν τη μακροχρόνια ζήτηση των επενδυτών». Με λίγα λόγια δεν τρέχει τίποτα ας μην ανησυχούμε (…). Τώρα έχουμε ένα σιδηροδρομικό σύστημα στο οποίο έχουν τριπλασιαστεί οι καθυστερήσεις και διπλασιαστεί οι ματαιώσεις δρομολογίων…

ΕΡ.: Πώς κρίνετε τους Νέους Εργατικούς;

 ΑΠ.: Ας πάρουμε τη βιομηχανία των μεταλλαγμένων τροφίμων, τη Μοσέντο. Αποκάλυψε πρόσφατα πως είχε σε ένα χρόνο 100 συναντήσεις με κυβερνητικούς. Αυτός δεν είναι τρίτος δρόμος, γιατί ένας σκουπιδιάρης δεν έχει τόσες συναντήσεις με κυβερνητικούς για να συζητήσει τα προβλήματά του. Αυτές τις έχουν μόνο οι επιχειρηματίες. Τις προάλλες βγήκε στο Κοινοβούλιο αυτός ο ηλίθιος ο Μπόερς και είπε: «Είμαστε περήφανοι επειδή είμαστε το κόμμα που βάζει την επιχείρηση πάνω απ’ όλα». Ακου τι είπε. Και είναι και περήφανοι από πάνω. Ακόμη και ένας συντηρητικός θα το σκεφτόταν δυο φορές πριν πει κάτι τέτοιο.

ΕΡ.: Γιατί τα βάζετε με τον Τόνι Μπλερ;

 ΑΠ.: Ο εμπνευστής του τρίτου δρόμου ανάμεσα στο κέρδος και τις ανθρώπινες ανάγκες. Τρίχες. Το παράδειγμα του Κεν Λίβινγκστον είναι χαρακτηριστικό. Προερχόμενος από την αριστερή πτέρυγα των Εργατικών, ήθελαν να αποφύγουν με κάθε τρόπο την εκλογή του στο αξίωμα του δημάρχου στο Λονδίνο γιατί δεν ήταν αρεστός στους επιχειρηματίες, πόσο μάλλον στους Συντηρητικούς, αφού η Θάτσερ εξαιτίας του είχε καταργήσει το αξίωμα πριν 15 χρόνια. Κατέφυγαν λοιπόν, στα πιο περίεργα σχεδια για τον αποκλεισμό της εκλογής του. Κι ενώ το κόμμα προτείνει δικό του υποψήφιο, στα συνδικάτα έστησαν κάλπες για το ποιος θα πάρει το χρίσμα και φυσικά ο δημοφιλής Λίβινγκστον θριάμβευσε. Το συγκλονιστικότερο έγινε στην ομοσπονδία των πυροσβεστών όπου ο επίσημος υποψήφιος συγκέντρωσε το 2% των προτιμήσεων και ο Λίβινγκστον το 98% και παρ’ όλα αυτά προτάθηκε ο επίσημος. Γι’ αυτό λέω ότι ο Μπλερ είναι ένα βήμα μετά τον Στάλιν: τουλάχιστον στον δεύτερο έβγαινε ο «καθολικά» πλειοψηφών…

ΕΡ.: Ενάντια και στην παγκοσμιοποίηση. Γιατί;

ΑΠ.: Νομίζω ότι υπάρχουν δυο είδη παγκοσμιοποίησης. Η δική τους που δίνει τη δυνατότητα στην κυρίαρχη τάξη να είναι περισσότερο διεθνής από κάθε άλλη φορά στο παρελθόν σε πρωτοφανή κλίμακα. Αλλά υπάρχει και μια παγκοσμιοποίηση από τη μεριά μας που είναι πολύ συναρπαστική. Είναι πολύ πιο εύκολο τώρα να ενημερωθείς ότι έγινε μια επίθεση στο Μπαγκλαντές ή στη Μανίλα, από τους ίδιους ανθρώπους που ιδιωτικοποιούν τα δημόσια αγαθά, για παράδειγμα τις τηλεπικοινωνίες στην Ελλάδα ή το σιδηρόδρομο στη Βρετανία. Βρίσκω ότι ένα συναρπαστικό κίνημα μόλις αναδύεται και δίνει τη δυνατότητα συμμετοχής σε όλους. Δεν θα μπορούσα να σκεφτώ πριν από 20 χρόνια ότι θα πήγαινα από το Λονδίνο στην Πράγα να διαδηλώσω. Η δεκαετία του ’90 ήταν λίγο απογοητευτική για τους αριστερούς στον κόσμο. Ο λόγος που δεν έγιναν μαζικές διαδηλώσεις, δεν ήταν επειδή ο κόσμος αποδέχεται την αδικία και την ανάπτυξη των ανισοτήτων, αλλά γιατί ένιωθε ότι δεν μπορεί να κάνει κάτι. Ωστόσο υπάρχει δυσαρέσκεια για όλα αυτά. Και τώρα προβάλλει μια νέα στράτευση, γίνεται αποδεκτό ότι ήρθε η ώρα να σταθεί όρθιος και να υπερασπίσει αυτές τις παλιομοδίτικες αρχές, όπως λόγου χάρη ότι ο άνθρωπος πρέπει να είναι πάνω από τα κέρδη…

Εντυπο: ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ-ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ
Ημ/νία: 24/09/2000
Σελ.: 114
Κατηγορία: σΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Εντυπο: ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Photo by Ioanna Sotirxou

Και τα παιδία παίζει: μπροστά από ένα καμένο αυτοκίνητο, τεκμήριο εισβολής ισραηλινών δυνάμεων...

Ημ/νία: 12/11/2001
Σελ.: 24 ,41
Κατηγορία: Αποστολή

Ο Χάνδαλε είναι ένα ξυπόλητο πιτσιρίκι, με μπαλωμένα ρούχα. Μερικές τρίχες πετάγονται από το κοντοκουρεμένο κεφάλι του. Εχει γυρισμένη την πλάτη του και τα χέρια του πίσω σαν να κρατά στάση ουδέτερου παρατηρητή. «Ηρωας» του Παλαιστίνιου σκιτσογράφου Νάτζι Αλ Αλί που δολοφονήθηκε το 1987 λίγο πριν ξεσπάσει ο πρώτος λαϊκός ξεσηκωμός των Παλαιστινίων, η ιντιφάντα, ο Χάνδαλε το προσφυγόπουλο είναι ο «αυτόπτης μάρτυράς» του: ενσαρκωτής της ελπίδας του καλλιτέχνη στα παιδιά, η γενιά των οποίων θα εξεγειρόταν για να φέρει την ελευθερία στην Παλαιστίνη…

Συναντήσαμε τον Χάνδαλε σε έναν τοίχο στην πόλη Χαν Γιούνις των κατεχόμενων στη Γάζα, ανάμεσα σε μυριάδες βίαια γκράφιτι με χειροβομβίδες, πυροβόλα όπλα, κουκουλοφόρους, ένοπλους, συνθήματα εκδίκησης, μίσους αλλά και αλληλεγγύης για τους πεσόντες «μάρτυρες» από ισραηλινά πυρά. Στη Γάζα οι τοίχοι απεικονίζουν το κλίμα που επικρατεί εδώ και ένα χρόνο, αφότου ξέσπασε η νέα ιντιφάντα.

Η φιγούρα του Χάνδαλε, του ξυπόλητου προσφυγόπουλου: ο «αυτόπτης μάρτυρας» και η ελπίδα...

Οπου υπάρχουν τοίχοι…

Πηγαίνοντας νότια, μετά αμέτρητες ώρες που χρειάζεται να περάσεις σε ατέλειωτες ουρές αυτοκινήτων για να διανύσεις λίγα χιλιόμετρα, λόγω των στρατιωτικών σημείων ελέγχου και των κομμένων δρόμων για την ασφάλεια των εποίκων, συναντάς παντού φωτογραφίες μαρτύρων. Εδώ η κάθε γειτονιά έχει τους δικούς της νεκρούς. Και στην άκρη των πόλεων, όπου αυτές γειτνιάζουν με τους εποικισμούς, οι τοίχοι είναι γκρεμισμένοι ή διάτρητοι από κάθε λογής πυρά. Η UNRWA έχει προμηθεύσει με στρώματα και οικιακά είδη περίπου 1.700 οικογένειες -συνήθως πολυμελείς- των οποίων τα σπίτια γκρεμίστηκαν.

Στη Ράφα οι μπουλντόζες και τα τανκ είχαν μόλις γκρεμίσει 14 σπίτια. Οι άνθρωποι, άσπροι από τη σκόνη, προσπαθούσαν να βγάλουν από τα χαλάσματα κάτι από το βιος τους: κατσαρολικά, σκεπάσματα, ρούχα, ό,τι μπορούσε να περισωθεί. Οι πυροβολισμοί είναι καθημερινοί.

«Τώρα καταλαβαίνετε τι ζούμε καθημερινά», μας λέει ο Ιμπραήμ, που παραμένει ατάραχος στο άκουσμά τους και προσπαθεί να μας καθησυχάσει. Σε τούτο το νοτιότερο καταυλισμό προσφύγων και την πλινθόκτιστη πόλη που σχηματίστηκε αργότερα, ίσως να μην υπάρχει οικογένεια που δεν έχει θρηνήσει νεκρό…

Τη θυμόμαστε ακόμη τη σκηνή; Η ζωγραφιά έξω από το σπίτι του μικρού, δολοφονημένου από Ισραηλινούς στρατιώτες στο Νετσαρίμ

Τραγική αντίθεση στις σκονισμένες παλαιστινιακές πόλεις η πολυτέλεια των εποικισμών, με τους μεγάλους δρόμους, τα κατάφυτα πάρκα και τους κήπους μπροστά στα σπίτια, κι ας βρίσκονται δίπλα στην έρημο. Οι έποικοι καταναλώνουν 85 φορές περισσότερο νερό απ’ ό,τι οι Παλαιστίνιοι: έχοντας μάλιστα καταλάβει τις πηγές στη Γάζα, εξάγουν το κλεμμένο νερό στο Ισραήλ και το εισάγουν στις παλαιστινιακές περιοχές για να το πουλήσουν.

Οι καταστροφές από τους βομβαρδισμούς είναι ενδεικτικές. Σύμφωνα με τα στοιχεία των Ιατρικών Επιτροπών Ανακούφισης της Παλαιστίνης, 4.000 κτίρια έχουν υποστεί σημαντικές ζημιές εκ των οποίων τα 1.250 είναι κατοικίες, 30 τζαμιά, 12 εκκλησίες, 108 πηγές νερού. Ο αριθμός των Παλαιστινίων που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας έχει διπλασιαστεί από τότε που ξεκίνησε η ιντιφάντα, η οικονομική αιμορραγία είναι εξοντωτική, ενώ ο αποκλεισμός δεν έχει στερήσει μόνο τις δουλειές από τους Παλαιστίνιους αλλά και την πρόσβασή τους σε ιατροφαρμακευτικές υπηρεσίες. Αρκετοί προτιμούν να πεθάνουν αβοήθητοι στο σπίτι τους παρά να υποστούν εξευτελισμούς κατά την προσπάθειά τους να περάσουν τα στρατιωτικά μπλόκα για να πάνε στο νοσοκομείο, έχουν αυξηθεί κατά 100% οι γεννήσεις χωρίς βοήθεια στο σπίτι, κατά 56% αυξήθηκε η θνησιγονία, ενώ σε περίπου 10 περιπτώσεις οι γυναίκες γέννησαν περιμένοντας να περάσουν τα σημεία ελέγχου για να πάνε στο μαιευτήριο.

Ακόμη και το 10% της καλλιεργήσιμης γης στη λωρίδα της Γάζας έχει ισοπεδωθεί από μπουλντόζες, για να συμπεριληφθεί στις παράπλευρες ζημιές, την ίδια στιγμή που έχει διπλασιαστεί η οικιστική δραστηριότητα σύμφωνα με τα επίσημα ισραηλινά στοιχεία, κάτι που μεταφράζεται σε επέκταση των εποικισμών.

Ο συνολικός απολογισμός αυτής της άνισης αναμέτρησης σε ανθρώπινες απώλειες ωστόσο είναι τραγικός: στους σχεδόν 800 Παλαιστίνιους νεκρούς, παραπάνω από τους μισούς είναι άμαχος πληθυσμός και ο ένας στους τρεις ανήλικος. Ακόμη και γιατροί ή νοσοκόμοι δεν έχουν ξεφύγει από τα πυρά. Οι τραυματίες έχουν ξεπεράσει τους 16.500, αρκετοί από τους οποίους έχουν πληγεί από τη μέση και πάνω κάτι που τους καθιστά υποψήφιους για μόνιμη αναπηρία· υπολογίζεται ότι ανάπηρος θα μείνει ο ένας στους πέντε τραυματίες.

Γκράφιτι ένοπλου κουκουλοφόρου

Στη Λωρίδα της Γάζας, που αντιπροσωπεύει μόνο το 35% του συνολικού πληθυσμού των Παλαιστινίων που ζουν στα κατεχόμενα, ο αριθμός των νεκρών και τραυματιών που αντιστοιχεί υπερβαίνει το 50% του συνόλου των θυμάτων.

4.500 πολιτικοί κρατούμενοι

«Υποφέρουμε από ασφυξία. Ο αποκλεισμός επηρεάζει το σύνολο της κοινωνικής και οικονομικής μας ζωής. Υπάρχουν 4.500 Παλαιστίνιοι πολιτικοί κρατούμενοι στις ισραηλινές φυλακές που κρατούνται τελείως παράνομα, με διοικητικά μέτρα, χωρίς κατηγορίες στη βάση πληροφοριών και χωρίς να μπορούν να τους δουν οι δικοί τους αφού μας απαγορεύουν τη μετακίνηση. Οι εξωδικαστικές εκτελέσεις και οι πολιτικές δολοφονίες σάς είναι, φαντάζομαι, γνωστές. Σύμφωνα με την ισραηλινή νομοθεσία μπορούν ακόμη να συλλαμβάνουν και παιδιά κάτω των 16 χρόνων: 300 παιδια βρίσκονται στη φυλακή ζητώντας τους να υπογράψουν καταθέσεις στα εβραϊκά, γλώσσα που δεν γνωρίζουν και να κατονομάσουν συμμαθητές τους για συμμετοχή σε πετροβολισμούς. Πολλά βιάζονται από τους ποινικούς κρατούμενους. Οι εποικισμοί επεκτείνονται. Η χρήση βίας από τις ισραηλινές δυνάμεις έχει ξεπεράσει κάθε υπερβολή. Βομβαρδίζουν χωριά, σκοτώνουν αμάχους και παιδιά. Μόνο τους πρώτους έξι μήνες της νέας ιντιφάντα είχαμε όσους νεκρούς μετρήσαμε στα τέσσερα πρώτα χρόνια της προηγούμενης», μας λέει ο διευθυντής του Παλαιστινιακού Κέντρου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Ρατζί Σουράνι.

*Εί ναι ορατή η ειρήνη με αυτά τα δεδομένα;

«Κανείς δεν επιθυμεί περισσότερο την ειρήνη από αυτούς που καταπιέζονται και υποφέρουν. Και είναι κρίμα αυτοί που έχουν στη συλλογική τους μνήμη την εμπειρία των θυμάτων να μετατρέπονται σε θύτες. Εχουμε υποστεί μια ζωή διωγμούς. Και έχουν εκλέξει έναν υπόλογο για εγκλήματα πολέμου κατά τη θητεία του ως υπουργού Αμυνας. Φοβάμαι ότι δεν μου επιτρέπεται να έχω ψευδαισθήσεις, όσο και να το ήθελα»…

Αντιπρόεδρος σήμερα της Παγκόσμιας Οργάνωσης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ο κ. Σουράνι έχει στο γραφείο του μια αφίσα της Διεθνούς Αμνηστίας, μια σύγχρονη εκδοχή του Χάνδαλε: ένα πιτσιρίκι με την τσάντα κρεμασμένη στην πλάτη και τα χέρια του μπροστά να το σημαδεύει με πυροβόλο όπλο ένας Ισραηλινός στρατιώτης που στέκεται δίπλα σε ένα στρατιωτικό καμιόνι. «Σταματήστε το φονικό», λέει η αφίσα στην οποία με αχνά γράμματα είναι τυπωμένα δεκάδες ονόματα και ηλικίες ανήλικων παιδιών που έχουν σκοτωθεί από ισραηλινά πυρά. Για τις επίσημες ισραηλινές αρχές αυτά είναι όλα τρομοκράτες κι ας μάθαμε από το πολεμικό δελτίο των ημερών ότι ο πετροπόλεμος συγκαταλέγεται στις ασύμμετρες απειλές. Για τη Διεθνή Αμνηστία οι δολοφονίες αμάχων

Ακόμη και οι τοίχοι «μιλάνε» στα κατεχόμενα...

συγκαταλέγονται στα εγκλήματα πολέμου…

Δολοφονίες για τις οποίες δεν ενημερώνεται ούτε η ισραηλινή κοινή γνώμη.

Τον πρώτο μήνα της παλαιστινιακής εξέγερσης, το Σεπτέμβριο-Οκτώβριο του 2000, στη Γάζα είχαν σκοτωθεί 40 πολίτες, άμαχοι, αρκετά παιδιά, ανάμεσά τους κανένας Ισραηλίτης, στρατιώτης ή έποικος. Ενώ οι βομβιστές αυτοκτονίας άρχισαν να αναφέρονται στον παλαιστινιακό Τύπο ως «μάρτυρες» αρκετούς μήνες μετά, από τον Αύγουστο του 2001.

Ο Χαλίλ ελ Μπασίρ είναι διάσημος πια. Οταν τον επισκεφθήκαμε, συναντήσαμε στο σπίτι του ένα συνεργείο του αμερικανικού τηλεοπτικού δικτύου NBC. Εχει το «προνόμιο» να ζει στο Ντέιρ Μπαλάχ, απέναντι από το στρατιωτικό φυλάκιο. Του ισοπέδωσαν τα καλλιεργημένα του χωράφια για να φτιάξουν ζώνη ασφαλείας και του απαγόρευσαν να χρησιμοποιεί τους επάνω ορόφους του σπιτιού του. Το παράθυρο στην κουζίνα που καθόμαστε βλέπει ακριβώς στο ισραηλινό φυλάκιο. Νιώσαμε μια κάποια ανασφάλεια για το γεγονός και μας καθησύχασε λέγοντας ότι το έχουν ανοιχτό αμερικανική αδεία, για τις λήψεις του αμερικανικού συνεργείου.

Οπως του ανακοίνωσαν οι ισραηλινές δυνάμεις ασφαλείας, μπορεί να μένει στο ισόγειο αλλά ο πρώτος και δεύτερος όροφος είναι ζώνη Γ. Κάπως έτσι είναι μοιρασμένη και η Παλαιστίνη: σε ζώνες Α υπό έλεγχο της Παλαιστινιακής Αρχής, ζώνες Β διοικητικά Παλαιστινιακές υπό τον στρατιωτικό όμως έλεγχο των Ισραηλινών και ζώνες Γ πλήρους ισραηλινού ελέγχου.

Σωρός από μπάζα: ό,τι απέμεινε από τα σπίτια Παλαιστινίων, δίπλα στον εποικισμό στην άκρη του Χαν Γιούνις

«Η παλαιστινιακή απάντηση»

Ο Χαλίλ έχει «μόνο οκτώ παιδιά. Είναι η παλαιστινιακή απάντηση στην ισραηλινή τεχνολογική πρόοδο», όπως μας είπε. Και δεν αφήνει το σπίτι του με τίποτα: «Ξέρω τι έγινε και το 1948 που είπαν στους πρόσφυγες φύγετε προσωρινά μέχρι να ηρεμήσουν τα πράγματα και ακόμη μένουν στους καταυλισμούς. Είναι ανθρώπινο το να φοβάμαι αλλά φοβάμαι και την Ιστορία που παρακολουθεί, και το ερώτημα των παιδιών μου «γιατί έφυγες» με φοβίζει περισσότερο από τους Ισραηλινούς. Αλλωστε αυτή η γη μού ανήκει, είμαι παλαιότερος εδώ από τους εποίκους απέναντι», λέει εξηγώντας ότι δεν έχει τίποτα με τους γειτόνους του, αλλά να «δεν ήταν και φιλική η εισβολή τους το 1969 όταν ήρθαν και κατέλαβαν τη γη του πατέρα μου».

«Το μόνο που κατάφεραν είναι να φτιάξουν μια γενιά που δεν τους φοβάται», λέει σχολιάζοντας γι’ αυτή τη συνύπαρξη με τη διαρκή απειλή και τον τρόμο των πολυβόλων που σε σημαδεύουν νυχθημερόν.

«Ο Οσκαρ Γουάιλντ έλεγε πως η πολιτική είναι η τέχνη του να λες ψέματα, έτσι κάθε φορά που μιλάνε στις ειδήσεις για ειρήνη ξέρω», μας λέει γελώντας στην ερώτησή μας η 16χρονη κόρη του Αμίρα: «Ολο αυτή η δουλειά γίνεται. Ερχόμαστε σε συμφωνία για να εφαρμόσουμε την προηγούμενη συμφωνία. Ολο έρχεται η ειρήνη αλλά μόνο ο ισραηλινός στρατός είναι ακόμα εδώ. Πιστεύω στην ειρήνη γιατί δεν γίνεται να ζήσουν αλλιώς οι άνθρωποι και όχι από το φόβο των όπλων αλλά με την κατοχή, τις δολοφονίες και την αδικία με ποιο τρόπο να φιλιώσουμε; Και πότε θα καλυτερέψουν τα πράγματα; Τι περιμένουν για να το αποφασίσουν να καλμάρει η κατάσταση; Το φάρμακο το δίνεις στον άρρωστο ή περιμένεις να πεθάνει πρώτα;»