Archive for the ‘ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ’ Category

  Kάθε χρόνο βγαίνουν από τα πανεπιστήμια στην αγορά εργασίας περίπου 80.000 νέοι αναζητώντας δουλειά, για να απορροφηθούν μόλις οι μισοί. Οι υπόλοιποι 40.000 μένουν άνεργοι. Όπως υπολόγισε ο καθηγητής Οικονομικών και Κοινωνικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Σάββας Ρομπόλης όταν έφταναν να γίνουν περίπου 160.000, κάθε τέσσερα χρόνια δηλαδή, γίνονταν αθρόες προσλήψεις στις ΔΕΚΟ.  Δεν είναι τυχαίο ότι οι προσλήψεις συνέπεπταν με την προεκλογική περίοδο ενώ ακριβώς το ίδιο διάστημα αυξανόταν και η τιμή του βαμβακιού. Συνταγή χρεωκοπίας; Ο καθηγητής έτσι δικαιολόγησε την υπεραπασχόληση στις ΔΕΚΟ, την υπερτιμολόγηση των ακριβών και χαμηλής ποιότητας υπηρεσιών αποτυπώνοντας εν τέλει τη ρίζα του πελατειακού συστήματος και ενός πολιτικού συστήματος σε κρίση πολύ πριν το μνημόνιο και την Τρόϊκα.

     Τα παραπάνω εγιναν γνωστά κατά την παρουσίαση, στις αρχές Μαρτίου, του ειδικού τεύχους της επιθεώρησης κοινωνικών ερευνών με την πλέον επίκαιρη θεματική «Η Ελλάδα σε κρίση».

     Μία έκδοση του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικων Ερευνών που συνέπεσε με την απόφαση συγχώνευσής του με τρία ακόμη ερευνητικά κέντρα και την μετονομασια τους σε ινστιτουτο, γεγονός που σχολίασε ο αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Τάκης Καφετζής: αναφερόμενος στην ονομαστική σύμπτωση σε μια διαφορετική χώρα και μια διαφορετική κρίση, σχεδον 90 χρονια πριν, με την ίδρυση του Ινστιτουτου Κοινωνικών Ερευνων της Φρανκφούρτης που θεμελιωσε την κριτική σκέψη στις κοινωνικές επιστήμες.

     Το χάσμα που χωρίζει την εξουσία από τη σε βαθος ανάλυση και ερευνα των κρισεων στις οποίες εμπλέκεται ανέδειξε ο καθηγητής Συγκριτικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Χρήστος Λυριντζής, καταδεικνύοντας την ανεπάρκεια του πολιτικου προσωπικου στην πολιτική διαχείριση μιας προαναγγελθείσας κρίσης που μόνον οικονομική δεν είναι. Άλλωστε κοινός τοπος των ομιλητών, όπως κατέδειξε και η επίκουρος καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο

Πανεπιστήμιο Αθηνών Ιωάννα Καυταντζόγλου ήταν ότι η κρίση προϋπήρξε του Μνημονίου, όπως μαρτυρούν και οι ατυχείς απόπειρες αντιμετώπισής της που εξαντλήθηκαν σε ρητορείες περί μεταρρύθμισης, εκσυγχρονισμου, επανίδρυσης του κράτους.

     Στην πλήρη αδυναμία διατύπωσης εναλλακτικής λυσης και σχεδίου δράσης και την αδυναμία των πολιτικών να προσφέρουν έστω ένα οραμα που δεν υπάρχει αναφέρθηκε ο κ.Λυριντζής καθιστώντας την απουσία πολιτικής ως το μείζον πρόβλημα τη στιγμή που αναδύονται εκ νέου οι κίνδυνοι που απορρέουν τοσο από τη γενικευμένη καταδίκη του «λαϊκισμού» που καταλήγει να εξοβελίζει οποιαδήποτε αίτημα συλλογικής –λαϊκής διεκδίκησης όσο και από την επάνοδο του εθνικισμού, συνδυασμός τουλάχιστον αποπροσανατολιστικός.

    Επιπλεον, η κ.Ιωάννα Καυταντζόγλου ανέδειξε την ολισθηρή ατραπό που συνδέεται με την κατάχρηση της εννοιας της ανομίας και οδηγεί στον 19ο αιώνα και τις «επικίνδυνες τάξεις» καθώς η αντιμετώπιση των αποκλεισμένων που ολοένα πληθαίνουν –ανεργων, αστεγων, φτωχών και ασθενέστερων- τείνει να τους στιματίζει, να τους απεικονίζει ως εν δυνάμει απειλή γεγονός που συμβάλλει στην ποινικοποίηση και περαιτέρω περιθωριοποίησή τους.

    Στη συζήτηση που συντονισε η Μαρίνα Πετρονώτη, Διευθύντρια Ερευνών και μέλος της συντακτικής επιτροπής της επιθεώρησης κοινωνικων ερευνων ο κ.Ρομπόλης απέδειξε την πληρη ανατροπή της βασικής αρχής της κοινωνικής ασφάλισης που είναι η ανταποδοτικότητα, μίλησε για το ατελέσφορο των μέτρων που μειώνουν τους μισθούς, όχι μόνο γιατί συρρικνώνοντας το εισόδημα κατακρημνίζεται το βιωτικό επίπεδο των εργαζομένων αλλά επειδή αυτό συντελεί επιπλέον στον στραγγαλισμό της κοινωνικής ασφάλισης αφού τα ταμεία υφίστανται σημαντική απώλεια πόρων.

    Πέρα από την αύξηση της ανισότητας αλλά και της ανεργίας, ο κ. Ρομπόλης έκανε ακόμη λόγο για την «ασιατοποίηση της Γερμανίας» ή την άλλη όψη του «γερμανικού θαύματος»: στη Γερμανία λοιπόν όπου ο μέσος όρος του μισθού είναι τα 1600 ευρώ το μήνα, υπάρχουν σχεδόν οκτώ εκατομμύρια εργαζόμενοι με διάφορες ελαστικές μορφές απασχόλησης (εκ περιτροπής εργασίας, μερικής απασχόλησης κλπ) οι οποίοι παίρνουν μηνιαίως 500-800 ευρώ. «Η Γερμανία έχει ήδη δημιουργήσει μια Κίνα στο εσωτερικό της» είπε χαρακτηριστικά ο καθηγητής.

    Αξίζει ίσως να αναφερθεί η απουσία εκπροσώπησης από την πολιτική τάξη της χώρας- αυτή που συνεχίζει την ψηφοθηρική της τακτική και ας χρεωκόπησε τη χώρα. Απουσίαζαν επίσης και οι εκπρόσωποι του Τύπου. Αντίθετα το παρών έδωσε το επιστημονικό δυναμικό.

     Πολλά και ενδιαφέροντα τα περιεχομένα του τόμου, που μπορεί να δει κανεις στην ιστοσελίδα του ΕΚΚΕ, για τις συνιστώσες που συνέβαλαν στην όξυνση της κρίσης, τις παραμέτρους αλλά και τις επιπτώσεις της.

ΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ, ΑΦΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΣΕ ΑΧΑΛΙΝΩΤΟ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΑΚΡΑΙΕΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ, ΞΥΝΕΙ ΠΛΕΟΝ ΤΟΝ ΠΑΤΟ ΤΟΥ ΒΑΡΕΛΙΟΥ, ΕΤΟΙΜΟ ΝΑ ΞΕΨΥΧΗΣΕΙ, ΤΟΝΙΖΕΙ ΣΤΗΝ «Ε» Η ΚΟΡΥΦΑΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΟΣ

«Τελευταίο οχυρό των τραπεζών, οι φόροι και οι συντάξεις»

Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΣΩΤΗΡΧΟΥ

Θεωρεί ότι το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, που αυτή τη στιγμή βάζει χέρι στους φόρους των πολιτών και στις συνταξιοδοτικές τους αποταμιεύσεις, ξύνει τον πάτο του βαρελιού και ουσιαστικά ξεψυχά. Γιατί «πόσο ακόμη θα αντέξει η ακραία ανισότητα; Το πλουσιότερο 1% του κόσμου, που στην πραγματικότητα είναι το 0,5%, αυξάνει το εισόδημά του κατά 281% και αυτό το επίπεδο συγκέντρωσης πλούτου κανένα σύστημα δεν μπορεί να το συντηρήσει. Αυτό συμβαίνει τώρα και γι’ αυτό ζούμε σε μια ενδιαφέρουσα εποχή γιατί δεν ξέρουμε τι θα ακολουθήσει». Συγκρίνει αυτό το σύστημα, «που έχει φτάσει πια να παράγει βαρβαρότητα εξωθώντας στην εξαθλίωση μεγάλα τμήματα του πληθυσμού», με τα στρατιωτικά καθεστώτα που κατέρρευσαν, όχι από κάποια «ανώτερη μεγάλη δύναμη», αλλά επειδή «εξαντλήθηκαν φτάνοντας στα όριά τους». Οσο για το κίνημα που αναπτύσσεται;

Πάνω από 45 εκατ. άνθρωποι στις ΗΠΑ κινδυνεύουν να μείνουν άστεγοι Πάνω από 45 εκατ. άνθρωποι στις ΗΠΑ κινδυνεύουν να μείνουν άστεγοι «Το κίνημα εμπεριέχει τη δυνατότητα να αναπτύξουμε διαφορετική σχέση με αυτό το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Εχει να κάνει με την κοινωνία και όχι με την κατάληψη της εξουσίας. Και ίσως είναι ένα πρώτο βήμα στις αλλαγές που πρόκειται να συμβούν στο μέλλον», λέει στην «Ε», συγκρίνοντάς το με το κίνημα των ανθρώπινων δικαιωμάτων στις ΗΠΑ, όπου αγώνες πολλών γενεών οδήγησαν στην κατοχύρωση θεσμικής ισότητας για τους μαύρους και όχι μόνο.

Τα παραπάνω λόγια δεν προέρχονται από οποιαδήποτε, αλλά από τη Σάσκια Σάσεν, καθηγήτρια κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης και συνεπικεφαλής της Επιτροπής για την Παγκόσμια Σκέψη, η οποία μας μίλησε για:

* Την έκταση του προβλήματος στις ΗΠΑ, όπου το 2009 το ένα στα 45 νοικοκυριά, σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια οικογένειες, έχασαν το σπίτι τους, ενώ άμεσα απειλούνται με έξωση επιπλέον 10 εκατομμύρια νοικοκυριά: «Μιλάμε για περισσότερους από 45 εκατομμύρια ανθρώπους που κινδυνεύουν να μείνουν άστεγοι, τεράστια νούμερα που πίσω τους κρύβουν πραγματικές ανθρώπινες ζωές, ολόκληρες γειτονιές έρημες και πόλεις-φαντάσματα. Επιπλέον 50 εκατομμύρια φτωχών βασίζονται σε επισιτιστική βοήθεια για να τραφούν. Αυτό είναι ένα συστημικό πρόβλημα. Πόσο χειρότερο μπορεί να γίνει;».

* Το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα παραγωγής ανισότητας, που πριν από μερικά χρόνια έφτασε να κατέχει ως πλασματικό διαθέσιμο -επειδή δεν πρόκειται για πραγματικά χρήματα αλλά για την ιδέα της αξίας τους- 630 τρισ. δολάρια τη στιγμή που το παγκόσμιο ΑΕΠ, δηλαδή το εισόδημα όλων των χωρών του κόσμου, δεν ξεπερνούσε τα 54 τρισ. δολάρια.

Ακόμη και οι τραπεζίτες ξέρουν ότι αυτό το ποσό είναι ελαφρώς μεγάλο. Κι άρχισαν να ανησυχούν επειδή δεν έχει υλικό αντίκρισμα και έτσι ήθελαν να έχουν πραγματικά περιουσιακά στοιχεία και άρχισαν τις επενδύσεις σε ακίνητα και γη.

Με αποτέλεσμα το 2006, με τη μέθοδο των υποθηκών, έβαλαν στο χέρι τα σπίτια τού 30% των αμερικάνικων νοικοκυριών που δεν είχαν δικό τους σπίτι. Η κρίση είναι μια εσωτερική συνθήκη στο χρηματοοικονομικό σύστημα. Τώρα αρχίζουν να χρησιμοποιούν τα χρήματα των φορολογουμένων και αυτό είναι το τελευταίο που απέμεινε, είναι σαν να ξύνουν τον πάτο του βαρελιού. Για μένα και για σένα για τις χώρες μας αυτά είναι ο πλούτος του λαού. Και επιτέθηκαν και σε αυτόν».

**Τι θα ακολουθήσει;

**«Αυτό είναι το ερώτημα. Ούτε οι ίδιοι γνωρίζουν. Γι’ αυτό είναι μια ενδιαφέρουσα εποχή. Για την Ελλάδα, για παράδειγμα, συμφωνούν για μια έκπτωση 50% του χρέους, κάτι που δεν ήθελαν να κάνουν πριν από λίγους μήνες. Το ΔΝΤ δίνει χρήματα στην ελληνική κυβέρνηση και όχι στις τράπεζες. Τα ξένα κεφάλαια έρχονται και αγοράζουν ομόλογα, μέρος του ελληνικού χρέους από τις τράπεζες για να μπορούν να διαμαρτυρηθούν αργότερα ότι δεν συμφωνούν με τη συμφωνία έκπτωσης του χρέους.

Κάτι τέτοιο συνέβη στα τέλη του 1980 στη Λατινική Αμερική -Περού και Εκουαδόρ, για παράδειγμα- και αφού υφάρπαξαν και τους φόρους, οδήγησαν σε μεγάλη κρίση. Εδώ βρίσκονται και οι ευθύνες της κυβέρνησης γιατί αυτά τα χρήματα προορίζονταν για τον κόσμο και τα εξάντλησαν.

Εδώ είναι το έγκλημα. Τα δοκίμασαν όλα, περικοπές στους μισθούς, στις συντάξεις, στα σχολεία, στην ιατρική περίθαλψη. Οδήγησαν τον κόσμο σε μεγάλη φτώχεια. Και μετά τι; Αυτό είναι το σκοτεινό χρηματοπιστωτικό σύστημα, ένα άτυπο οικονομικό σύστημα που μόνο έτσι περιγράφεται ως η «άγρια δύση»».

**Πώς βλέπετε το ρόλο του κινήματος «Καταλάβατε τη Γουόλ Στριτ»;

**«Τόσα εκατομμύρια άνθρωποι στις ΗΠΑ έχουν χάσει τα σπίτια τους, ενώ άλλοι τόσοι είναι φτωχοί και πεινάνε. Και αυτοί οι άνθρωποι είναι αόρατοι, γιατί πρόκειται για μια αχανή χώρα. Αυτό που μέχρι στιγμής έχει καταφέρει το κίνημα είναι να ρίξει φως σε αυτήν την τραγική κατάσταση που βιώνει η μεσαία τάξη. Η συνεισφορά του είναι ότι καταδεικνύει πως κάτι πάει στραβά με το σύστημα.

Και όταν βλέπεις αυτό το φαινόμενο να πολλαπλασιάζεται και να γίνεται παντού, παίρνει τις διαστάσεις ενός παγκόσμιου διδάγματος. Ολα αυτά τα κινήματα δημιουργούν αφηγήσεις που αμφισβητούν τις κυρίαρχες παραδοχές για το άτρωτο σύστημα και τις επανακωδικοποιούν. Και αυτό δεν γίνεται από ακαδημαϊκούς ή ιδεολογικούς παράγοντες, όπως είναι «τα μεγάλα κεφάλια», δεν το κάνουν οι ειδήμονες αλλά οι απλοί άνθρωποι και αυτό είναι πολύ σημαντικό.

Αυτό που συνήθως συμβαίνει στις ΗΠΑ είναι ότι για λίγο καιρό το υποστηρίζουν και μετά δεν ξέρουν τι να κάνουν με αυτό. Σκέφτονται ότι πρέπει να τελειώνει, ότι ήταν αρκετό. Ωστόσο, αυτοί που συμμετέχουν ψάχνονται για το επόμενο βήμα. Είναι ενδιαφέρον. Πού θα οδηγήσει, δεν γνωρίζω. Το βλέπω σαν ένα πρώτο βήμα για κάτι άλλο, όπως όταν ξεκίνησε το κίνημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων πριν από πάρα πολλά χρόνια και χρειάστηκε μια προσπάθεια γενεών για να κατορθώσει κάτι».

 

«Στην Ελλάδα τα συνταξιοδοτικά κεφάλαια βρίσκονται στα χέρια των τραπεζών»

 

«Αν το σύστημα έφτασε στα όριά του επειδή κυριαρχείται από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που λειτουργούν σε αχαλίνωτες συνθήκες Αγριας Δύσης, οι κυβερνήσεις έχουν εξαντλήσει τους φόρους για να καλύψουν δανειακές υποχρεώσεις και η λιτότητα, που είναι καταστροφική, έχει ξεκινήσει και στο Βορρά, ενώ τα νοικοκυριά τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη είναι υπερχρεωμένα, τα εισοδήματά τους δηλαδή ανήκουν στις τράπεζες και στο ξένο κεφάλαιο.

«Στη χώρα σας η οικονομία στηρίζεται στις υπηρεσίες και εξαρτάται από εξωγενείς παράγοντες» «Στη χώρα σας η οικονομία στηρίζεται στις υπηρεσίες και εξαρτάται από εξωγενείς παράγοντες» Στη Λατινική Αμερική που το πέρασαν αυτό, αναδύθηκε η οικονομία της αλληλεγγύης, οι άνθρωποι άρχισαν να επαναφέρουν στον τόπο τους την παραγωγή, να κατασκευάζουν τρόφιμα, είδη πρώτης ανάγκης στη χώρα τους, να ανταλλάσσουν υπηρεσίες – μου καθαρίζεις το σπίτι σού φυλάω το παιδί, αυτές είναι όμως πολύ περιορισμένες πρωτοβουλίες».

**Αυτό δύσκολα ταιριάζει στη χώρα μας γιατί δεν έχει τον παραγωγικό πλούτο των χωρών της Λατινικής Αμερικής.

*«Ναι, η ελληνική οικονομία είναι πολύ διαφορετική, αν και τα συνταξιοδοτικά κεφάλαια και οι καταναλωτικές δαπάνες βρίσκονται επίσης στα χέρια των τραπεζών και αυτό είναι σοβαρό. Οταν χρεοκόπησε η Αργεντινή ο κόσμος επιβίωσε ψάχνοντας τα σκουπίδια. Αρκετά χρόνια μετά, υπάρχει μια αίσθηση ευημερίας πάλι, το κράτος επενδύει πάλι πολλά χρήματα στον κοινωνικό τομέα, και η Κίρσνερ νίκησε με το μεγαλύτερο ποσοστό που είχε ποτέ οποιοσδήποτε περονιστής: 78%. Τι έκανε; Αναδιένειμε το εισόδημα όπως έκανε και ο Λούλα στη Βραζιλία. Οπότε μιλάμε για επιστροφή στα βασικά, στον πραγματικό ρόλο του κράτους.

Εδώ είναι διαφορετικά, γιατί η οικονομία σας στηρίζεται στις υπηρεσίες και εξαρτάται από εξωγενείς παράγοντες όπως ο τουρισμός. Δεν ξέρω τι έπεται. Αυτό που γνωρίζω είναι ότι έχει εξαντληθεί η λογική που συγκροτεί αυτό το σύστημα και βρισκόμαστε σε μια προσωρινότητα που μπορεί να οδηγήσει σε ένα μεγάλο μετασχηματισμό.

Οπως με τη Σοβιετική Ενωση όταν το σύστημα είχε εξαντλήσει τις δυνάμεις του. Είναι ενδιαφέρον να δει κανείς πώς καταρρέουν κάποια βάρβαρα συστήματα εξουσίας. Τις στρατιωτικές δικτατορίες στη Λατινική Αμερική δεν τις έριξε κάποια ανώτερη μεγάλη δύναμη. Οι ίδιες οδηγήθηκαν στην καταστροφή. Ενα βάρβαρο σύστημα εξουσίας προσβάλλει στο τέλος και τον ίδιο του τον εαυτό, εξαντλείται. Δεν ξέρω πώς μπορεί αυτό να λειτουργήσει για ένα μη στρατιωτικό σύστημα εξουσίας. Από την ιστορία, αυτό που ξέρω είναι ότι με διάφορες μορφές πολλά πράγματα που συνέβησαν σε μια συγκυρία ή συμπτωματικά, οδήγησαν σε ευνοϊκές αλλαγές που αντέχουν στο χρόνο κι ας μην τα άλλαξαν όλα…».

Χρειάζεται νέα νοηματοδότηση

 

«Χειραφετηθείτε από την πνευματική σκλαβιά, κανείς άλλος, εκτός από εμάς τους ίδιους, δεν μπορεί να απελευθερώσει το νου μας», τραγουδούσε δεκαετίες πριν ο Μπομπ Μάρλεϊ, στο «τραγούδι της λύτρωσης», όπου η λύτρωση σημαίνει και «εκπλήρωση» στο «τραγούδι της ελευθερίας». Αυτό μας έφερε στο νου και η απάντηση της συνομιλήτριάς μας στο ερώτημα «και τι μπορούμε να κάνουμε;».

«Σημασία έχει να ξεφύγουμε από την κυρίαρχη λογική. Να αποκωδικοποιήσουμε τα δεδομένα και να τα επανανοηματοδοτήσουμε. Τι θα πει η ελεύθερη αγορά επιτάσσει αυτό και εκείνο; Δεν πρόκειται καν για ελεύθερη αγορά, αφού το 60% της εμπορικής δραστηριότητας είναι ανάμεσα σε πολυεθνικές.

»Στη Νέα Υόρκη, το 1980, το 1% κατείχε το 12% του συνολικού εισοδήματος, ενώ το 2009 έφτασε να κατέχει το 44% των εισοδημάτων. Και μαζί με αυτή την ανισότητα, αυτό που έχει αποδυναμώσει τους πολίτες είναι το ότι οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν τα χρήματα των φορολογουμένων, για να ξεπληρώνουν δάνεια και χρέη σε υπερεθνικά ιδρύματα, αντί να τα χρησιμοποιούν για την κάλυψη των αναγκών τους. Τα ξοδεύουν έξω από τα κράτη, αντί να τα διανέμουν μέσα σε αυτό. Ο κρατικός μηχανισμός ποτέ δεν θα είναι τέλειος, αλλά είναι το μόνο που διαθέτουν οι λαοί απέναντι σε αυτή την εξωθεσμική παγκόσμια οικονομική εξουσία. Και εδώ βρίσκεται το κομβικό σημείο, η συστημική μετατόπιση. Εχει σημασία με ποιον τρόπο ταξινομούμε αυτό το νέο σύστημα αλληλεξαρτήσεων. Ο τρόπος που το εκτελεστικό σκέλος της κυβέρνησης -είτε είναι πρόεδρος είτε είναι πρωθυπουργός- συνεργάζεται με το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι μια ένδειξη του πώς οι κυβερνήσεις, οι κεντρικές τράπεζες, οι υπουργοί Οικονομικών κερδίζουν εξουσία και δύναμη, εξαιτίας της παγκοσμιοποίησης – και αυτή είναι μια συστημική μετατόπιση.

»Επίσης, η θέση ότι οι τράπεζες είναι πολύ μεγάλες για να χρεοκοπήσουν: αυτός είναι ακόμη ένας τρόπος σκέψης, που χρειάζεται να αλλάξουμε. Χρειάζεται να προχωρήσουμε πέρα από αυτές τις αντιλήψεις. Οχι, δεν είναι τόσο μεγάλες για να πτωχεύσουν. Για την ακρίβεια, ξεψυχούν, τελειώνει αυτός ο τρόπος λειτουργίας, γι’ αυτό έχουν αρχίσει και επενδύουν στην αγορά γης. Ας απορρίψουμε την ορολογία τους και ας ξεφύγουμε από τη γλώσσα τους. Χρειάζεται να απελευθερωθούμε από την ιδέα ότι κάποιος τρίτος εξουσιοδοτείται να βάλει τους κανόνες για όλους μας. Οχι. Αυτοί οι κανόνες έχουν τεθεί από ένα πολύ συγκεκριμένο συστημικό συμφέρον, εκ των οποίων, το να υπάρχεις, σε σχέση με το χρηματοοικονομικό σύστημα, είναι ένας τρόπος, αλλά δεν μπορούμε να επιτρέψουμε να νομιμοποιηθεί. Εννοώ ότι πρέπει να ξανασκεφτούμε πολλά από αυτά που σήμερα παίρνουμε για δεδομένα. Μπορούμε να κάνουμε την αλλαγή, αρκεί να έχουμε στόχο, κατεύθυνση και κουράγιο».

 

*Η κορυφαία κοινωνιολογος βρέθηκε στην Αθήνα στις αρχες Νοεμβρίου 2011 για μια ομιλία στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών. Βιβλία της κυκλοφορουν απο τις εκδόσεις Μεταίχμιο.
 

Ελευθεροτυπία, Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2011

 

 

8.855:οι εξακριβωμένοι νεκροί μετανάστες στα έτη 1993-2007. Από αυτή τη λίστα θανάτου στην Ευρώπη-φρούριο -παρουσιάζεται τούτες τις μέρες στην πρώτη Μπιενάλε της Αθήνας- απουσιάζουν οι πνιγμένοι στη Μεσόγειο θάλασσα, που τους πρώτους εννιά μήνες του χρόνου έφτασαν τους 500, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, ή τους 1.000 σύμφωνα με τις οργανώσεις.

Για να καταλάβουμε την απόκλιση αλλά και τη δραματική αύξηση των πνιγμών, αρκεί να δούμε πόσοι χάθηκαν στα νερά των ελληνικών νησιών: το 2005 ξεβράστηκαν 10 νεκροί και 16 ήταν αγνοούμενοι, το 2006 βρέθηκαν 9 νεκροί και αγνοούνταν 10, ενώ το πρώτο εννιάμηνο φέτος ανασύρθηκαν 44 νεκροί και 54 είναι αγνοούμενοι.

Ποια είναι η κόκκινη γραμμή που συνδέει αυτούς τους νεκρούς στην απελπισμένη προσπάθειά τους για μια καλύτερη ζωή, με τα 18 εκατομμύρια που αφανίζει κάθε χρόνο η πείνα;

Η καταγωγή τους, αφού προέρχονται από τις αναπτυσσόμενες χώρες, μα κυρίως η φτώχεια. Αυτή που σκοτώνει κάθε τρία δευτερόλεπτα που περνούν ένα παιδί. Υπολογίστε πόσα παιδιά έχουν πεθάνει από την πείνα και τις αρρώστιες που αυτή συνεπάγεται μέχρι να διαβάσετε τούτες τις γραμμές. Σοκαριστικό;

Υπάρχει άραγε μεγαλύτερη τρομοκρατία από την απόλυτη ένδεια, το γεγονός ότι απόψε θα κοιμηθούν νηστικοί 854 εκατομμύρια άνθρωποι, από αυτήν την πραγματικότητα που σκοτώνει ετησίως 10 εκατομμύρια παιδιά; Υπάρχει άραγε πιο επείγον θέμα κοινωνικής δικαιοσύνης αυτή τη στιγμή στον πλανήτη από το να σωθούν οι ζωές αυτών των παράπλευρων θυμάτων ενός ακήρυχτου πολέμου;

Και όμως λύσεις υπάρχουν, αρκεί να απαιτήσουμε την εφαρμογή τους: αν θέλουμε να μειωθεί ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν με λιγότερο από 1 δολάριο την ημέρα έως το 2015, πρέπει να διαγραφούν όλα τα χρέη των φτωχότερων χωρών, καθώς με τα υπέρογκα ποσά που οι αναπτυσσόμενες χώρες πληρώνουν για την εξυπηρέτηση των δανείων στερούνται αναγκαίων πόρων για να επενδύσουν στη βελτίωση της εκπαίδευσης, της υγείας και της ανάπτυξης. Από τα 10 εκατομμύρια παιδιά που πεθαίνουν κάθε χρόνο από την πείνα, τα 7 εκατομμύρια πεθαίνουν ως αποτέλεσμα της κρίσης που προκαλεί το χρέος. Την ίδια στιγμή το παγκόσμιο εμπόριο κλέβει από τις φτωχές χώρες 1,3 δισ. δολάρια την ημέρα, 14 φορές το ποσό που λαμβάνουν σε βοήθεια.

– Ποιοι είναι οι λόγοι για την παγκόσμια φτώχεια;

*Σύμφωνα με τη φιλόσοφο (Ernst Freund Distinguished Service Professor of Law and Ethics, Πανεπιστήμιο του Σικάγο) Μάρθα Νούσμπαουμ, με πεδίο ερευνητικής δουλειάς την Ινδία, η οποία αναδεικνύει στη συζήτησή μας τη γυναικεία διάσταση της φτώχειας: «Ορισμένοι λόγοι έχουν να κάνουν με την εσωτερική κατάσταση σε συγκεκριμένες χώρες: ανισότητα στις ευκαιρίες μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών, μεταξύ των κυρίαρχων και των περιθωριοποιημένων ομάδων και κυρίως μεταξύ ανδρών και γυναικών. Αν και πολλά από τα στοιχεία για τη φτώχεια εστιάζουν στα νοικοκυριά, αν δούμε βαθύτερα βρίσκουμε ότι οι γυναίκες είναι δυσανάλογα φτωχές, άρρωστες και αμόρφωτες στα περισσότερα μέρη του κόσμου».

-Τι προκαλεί τέτοιες ανισότητες;

«Πολλές πηγάζουν από μακροχρόνιες παραδόσεις διακρίσεων, αλλά αυτές οι παραδόσεις μπορούν να αλλάξουν και μία κατάλληλη πολιτική και νομική παιδεία μπορούν να κάνουν τεράστια διαφορά, όπως διαπιστώνει κανείς συγκρίνοντας την Ινδία με το Πακιστάν, εξήντα χρόνια μετά την Ανεξαρτησία. Η Ινδία έχει μεγάλη φτώχεια αλλά το πρόβλημα το διευθετεί επιδέξια η κυβέρνηση και υπάρχουν ευκαιρίες για τους φτωχούς ανθρώπους να επηρεάσουν την κατεύθυνση της κυβέρνησης. Στο Πακιστάν η αδιαφορία της ελίτ για τους φτωχούς και η εκτεταμένη διαφθορά δυσχεραίνουν την εξάλειψη του προβλήματος.

Η φτώχεια μπορεί να βελτιωθεί, σε μερικές περιπτώσεις, από την παγκόσμια αγορά, η οποία δημιουργεί νέες ευκαιρίες για χώρες όπως η Ινδία. Από την άλλη όμως η παγκοσμιοποίηση αποβαίνει ιδιαίτερα σκληρή για τους φτωχούς αγρότες και κάθε καλή πολιτική διάρθρωση οφείλει να παίρνει ειδικά μέτρα για να διασφαλίζει ότι δεν τους προσπερνά στη βιασύνη για κέρδη».

-Πόσο πολιτική είναι η φτώχεια;

«Σε μεγάλο βαθμό είναι πολιτική, γιατί όλα τα κράτη θα μπορούσαν να πετύχουν ένα αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης για τους πολίτες τους, αν τους το επέτρεπαν και οι ευκαιρίες διανέμονταν εξίσου και επαρκώς. Ωστόσο, σε μερικές περιπτώσεις η παγκόσμια οικονομική τάξη δημιουργεί μεγάλες δυσκολίες σε συγκεκριμένα κράτη να προστατέψουν τους πολίτες τους -κυρίως τους φτωχούς αγρότες- από την ένδεια. Το πρόβλημα της γυναικείας φτώχειας είναι σίγουρα πολιτικό, αλλά είναι επίσης και προ-πολιτικό, με την έννοια ότι ο αντρικός έλεγχος πάνω στις ευκαιρίες των γυναικών είναι μια επίμονη πραγματικότητα στην ανθρώπινη ιστορία και διαπερνά τις σύγχρονες πολιτικές δομές».

*Η καθηγήτρια Κοινωνιολογίας (Επιτροπή για την Παγκόσμια Σκέψη, Πανεπιστήμιο Κολούμπια) Σάσκια Σάσεν δίνει μια περισσότερο διευρυμένη εικόνα για να εξηγήσει τους λόγους της παγκόσμιας φτώχειας: «Βλέπουμε σοβαρή οικονομική υπανάπτυξη και κυβερνητική διαφθορά, έτσι ώστε ακόμη και μια χώρα πλούσια σε πετρέλαιο στην Αφρική, όπως η Νιγηρία, υποφέρει από τη χειρότερη μορφή φτώχειας. Πέρα από τη σχέση υπανάπτυξης και φτώχειας, όμως, υπάρχει ο βασικός και πολύ γνωστός πια παράγοντας, ότι οι παλαιές ευρωπαϊκές δυνάμεις στην Αφρική, τη νότια Ασία και τη Λατινική Αμερική σχετίστηκαν με αυτές τις περιοχές με όρους απόσπασης -ορυκτών, εμπορικού αγροτοπαραγωγικού πλούτου, εργασίας (σκλαβιά και συμβάσεις υποτέλειας). Πιο κοντά στην τρέχουσα εποχή, αυτό που έχει σημασία να καταλάβουμε είναι: α) Πως οι δυνάμεις της Ευρώπης και των ΗΠΑ υπονόμευσαν τους μετά την ανεξαρτησία ηγέτες (συμπεριλαμβανομένων και δολοφονιών, όπως με τον Πατρίς Λουμούμπα) στις φτωχές χώρες που προσπάθησαν να αναπτύξουν τις οικονομίες τους με τρόπους που θα ωφελούσαν αυτές, παρά τις πλούσιες βόρειες δυνάμεις, και β) πως η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση έχει καθιερώσει πολιτικές που έχουν καταστρέψει αρκετά από όσα αυτές οι φτωχές οικονομίες κατάφεραν να αναπτύξουν παρά τα τεράστια εμπόδια.

Συγκεκριμένα: η δέσμη πολιτικών που συνήθως αναφέρονται ως όροι του ΔΝΤ ή νεοφιλελεύθερο μοντέλο, που ξεκίνησε να εγκαθιδρύεται τη δεκαετία του ’80 για να συνεχίσει και στην επόμενη δεκαετία, υπήρξαν καταστροφικές στις περισσότερες φτωχές χώρες. Το ΔΝΤ και η Π.Τ. επέμεναν να ανοίξουν αυτές τις οικονομίες, το οποίο σήμαινε ότι οι ξένες εταιρείες μπορούσαν να μπουν σε οποιαδήποτε αγορά -συνήθως ισχνή- σε αυτές τις χώρες. Αυτό κατέστρεψε πολλές μικρές, περισσότερο παραδοσιακές εταιρείες που σίγουρα ήταν ανεπαρκείς, αλλά στην πραγματικότητα σχημάτιζαν ένα είδος κολλώδους ιστού στον οποίο πολλά νοικοκυριά παρέμεναν συνδεδεμένα με τουλάχιστον κάποιον να εργάζεται. Αυτός ο ιστός καταστράφηκε. Με αυτό κατά νου, ισχυρίζομαι ότι η αύξηση της διακίνησης ανθρώπων για εργασία, περιλαμβανομένου του εμπορίου του σεξ που απογειώθηκε στη δεκαετία του 1990, δεν είναι ασύνδετη με το ρήμαγμα αυτών των οικονομιών».

Η φτώχεια είναι φτιαχτή

-Πόσο πολιτική είναι η φτώχεια;

«Πιστεύω ότι η φτώχεια που βλέπουμε σήμερα είναι μια πολιτική οικονομία που παράγεται, δεν είναι ένα είδος φυσικής συνθήκης. Είναι φτιαχτή. Οχι όλη η φτώχεια, αλλά ο παγκόσμιος «σχηματισμός» ή κατάσταση που βλέπουμε σήμερα». Με αυτές τις βασικές επισημάνσεις για τα γενεσιουργά αίτια και συνεπώς τις ευθύνες στη δημιουργία της παγκόσμιας φτώχειας επιχειρούμε σήμερα να ρίξουμε φως σ’ αυτό το φαινόμενο. Για ένα τόσο ζωτικής σημασίας θέμα αφορμή μόνο μπορεί να είναι η Παγκόσμια Ημέρα για την εξάλειψη της φτώχειας που έχει θεσπίσει ο ΟΗΕ στις 17 Οκτωβρίου.

«Η αύξηση της παγκόσμιας φτώχειας και ανισότητας, που έχει παρατηρηθεί την τελευταία εικοσαετία, οφείλεται σε συγκεκριμένες οικονομικές και πολιτικές επιλογές, οι οποίες καθορίζουν τις πρακτικές των διεθνών οργανισμών αναπτυξιακής βοήθειας, είναι ξεκάθαρες και βασίζονται στο μοντέλο ανάπτυξης που αποκλειστικό στόχο έχει την οικονομική μεγέθυνση. Το θέμα δεν είναι ότι υπάρχει έλλειψη πόρων όπως σε άλλες ιστορικές περιόδους. Τα μέσα για την εξάλειψη της φτώχειας υπάρχουν. Ωστόσο, πολύ απλά, η καταπολέμηση της φτώχειας και της ανισότητας δεν αποτελεί προτεραιότητα κανενός», μας λέει η Καρολίνα Κάνλιφ από τη «Συμμαχία Ενάντια στη Φτώχεια», η οποία εξηγεί τη συμβολή της Παγκόσμιας Τράπεζας (Π.Τ.) και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) στην επιδείνωση αυτής της πραγματικότητας. Ο γενικός διευθυντής της ActionAid στην Ελλάδα, Γεράσιμος Κουβαράς, περιγράφει τι έχει επιτευχθεί και τι απομένει να γίνει από τη διεθνή συμφωνία για τους αναπτυξιακούς στόχους της χιλιετίας και ο ερευνητής στο ΙΚΠΟ-ΕΚΚΕ Ηλίας Κικίλιας αναλύει τις όψεις της ανισότητας στην Ευρώπη και την Ελλάδα.

Μπορεί η φτώχεια να διαφέρει από ήπειρο σε ήπειρο, αλλά ο παρονομαστής είναι κοινός: η καταπολέμηση της ανισότητας οφείλει να αναδειχτεί σε προτεραιότητα. Οπως και η κοινωνική δικαιοσύνη, έννοιες μάλλον παραγκωνισμένες στις σημερινές νεοφιλελεύθερες εποχές. Ενας άλλος κόσμος παραμένει πάντα εφικτός. Και στο χέρι μας.

 

 

Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΣΩΤΗΡΧΟΥ –ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 13/10/2007