Από το Καστελόριζο στο «όχι» του δημοψηφίσματος

papandreou.jpg

Ο Γιώργος Παπανδρέου στο Καστελόριζο«Είναι ένας πολύ στρατηγικά θεμελιωμένος λόγος, κάθε λέξη και επιχείρημα δεν είναι κενά περιεχομένου, αλλά στηρίζονται στη λογική της πολιτικής επικοινωνίας», δηλώνει μεταξύ άλλων στην «Εφ.Συν.» η αν. καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Μαριάννα Ψύλλα | EUROKINISSI / ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ

Aπό μακριά φαίνεται σαν μια αρχαία κολόνα στερεωμένη σε μια σκουριασμένη βάση, σαν αυτές που έβλεπες στις ταράτσες να συγκρατούν ντεπόζιτα νερού.

Πλησιάζοντας, καταλαβαίνεις ότι πρόκειται για ένα στημένο όρθιο μαζεμένο ρολό από βιτρίνα καταστήματος που έκλεισε και σκέφτεσαι τα κατεβασμένα ρολά που αντικρίζεις ολοένα και πιο συχνά τα τελευταία χρόνια.

Εργο του Σάββα Χριστοδουλίδη «Πρόταση για μνημείο (για μια νέα Δωρικότητα)»Εργο του Σάββα Χριστοδουλίδη «Πρόταση για μνημείο (για μια νέα Δωρικότητα)», 2015, Σίδερο και ξύλο, 590 x 360 x 150 εκ., Νέα παραγωγή για την έκθεση Renaissance Stories | ©NikosMarkou

Η εγκατάσταση του Σάββα Χριστοδουλίδη «Πρόταση για μνημείο (για μια νέα δωρικότητα)» για τον Οργανισμό Πολιτισμού Νέον, με την οποία συμμετέχει στην έκθεση «Ιστορίες Αναγέννησης» και εκτίθεται στην Αποθήκη Α στον παλιό βιομηχανικό χώρο της Πειραιώς 260, που στεγάζει τις δραστηριότητες του Φεστιβάλ Αθηνών, αποτελεί μία από τις πιο ευρηματικές εικαστικές αφηγήσεις της κρίσης που βιώνουμε, ενώ συμπυκνώνει πολλά νοήματα: την αποσύνθεση και την ύφεση της σημερινής εποχής με το λαμπρό κλέος δοξασμένων και περασμένων μεγαλείων και συνάμα, μέσα από αυτή την αντίθεση, ξεπηδά η αισιοδοξία για τη δύναμη της φαντασίας και του τι είναι ικανή να συνθέσει η ελληνική κοινωνία, ακόμη και από κοινότοπα υλικά.

Υποβόσκει όμως και μια αγωνία: καθώς κάτω από το «μνημείο» χάσκει το κενό, αναρωτιέσαι αν τελικά το μνημείο στηρίζεται γερά και θα παραμείνει όρθιο ή θα κατακρημνιστεί. Αγωνία που διατρέχει τη χώρα.

«Αφηγήσεις της κρίσης: Μύθοι και πραγματικότητες» ήταν το θέμα του διεθνούς συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε πρόσφατα από επιστημονικούς και πανεπιστημιακούς φορείς.

«Με εισηγήσεις 180 ερευνητών από 31 χώρες του κόσμου, καταλαβαίνετε ότι αποτυπώθηκαν πάμπολλες όψεις της κρίσης και μάλιστα από κάθε χώρα που αντιμετωπίζει τις δικές της», μας είπε η πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής του συνεδρίου, καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Πάντειο, Χριστίνα Κωνσταντοπούλου.

Καθώς οι αφηγήσεις της κρίσης είναι διαφορετικές και είναι αυτές που «κατασκευάζουν» την πραγματικότητα, με τη συνδρομή των ΜΜΕ, τα οποία εμπεδώνουν την κυρίαρχη αντίληψη, στο συνέδριο αναλύθηκαν οι «ιστορίες» που την αφηγούνται, την αναπαριστούν και τελικά την κατασκευάζουν.

Αλλωστε έναν μύθο χρησιμοποίησε στην εισήγησή της και η κ. Κωνσταντοπούλου για να αναφερθεί στην ελληνική κρίση, το παραμύθι των αδελφών Γκριμ «Χάνσελ και Γκρέτελ», για τα δύο φτωχά αδελφάκια που χάνονται στο δάσος και βλέπουν το καμωμένο από ζαχαρωτά σπίτι-παγίδα της κακιάς μάγισσας, η οποία έτσι τα αιχμαλωτίζει, ώστε να τα παχύνει και να τα φάει: «Ετσι μας θρέψανε κι εμάς με χορηγίες και δανεικά, φτάσαμε να μην παράγουμε τίποτα, αλλά να έχουμε Καγιέν και τώρα είναι πιο εύκολο να φαγωθούμε», δηλώνει στην «Εφ.Συν.», κάνοντας αναφορά και στις απόψεις που υποστηρίζουν ότι οι κρίσεις στον καπιταλισμό είναι γενικευμένο φαινόμενο με συνήθη συνέπεια τη φτωχοποίηση.

Οταν ξεκίνησε το «ταξίδι» στα μνημόνια

Ο Γιώργος Παπανδρέου στο Καστελόριζο (2010)EUROKINISSI/ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ

Πώς όμως φτάσαμε ώς εδώ; «Στην αρχή ήταν το Καστελόριζο: αφηγηματικές “κατασκευές” στην αυγή της ελληνικής κρίσης» ήταν ο τίτλος της εισήγησης της αναπληρώτριας καθηγήτριας Πολιτικής Επικοινωνίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Μαριάννας Ψύλλα και του υποψήφιου διδάκτορα Δημήτρη Σεραφή, οι οποίοι πέρασαν από την κρησάρα της κριτικής ανάλυσης του λόγου το διάγγελμα του τότε πρωθυπουργού Γιώργου Παπανδρέου, για να αναδείξουν τα κοινωνικοπολιτικά διακυβεύματα και να ερμηνεύσουν την κατασκευαστική διαδικασία, την ιδεολογικοπολιτική θέση, τις ρητές και τις «υπόγειες» παραδοχές που απορρέουν απ’ αυτόν.

Τι ακριβώς μας λέει στα 5.49 λεπτά ομιλίας στις 23/4/2010, μία μέρα μετά την αποκάλυψη του δυσθεώρητου ελλείμματος, οπότε και ξεκίνησε το «ταξίδι», όπως το χαρακτήρισε; Σε αυτήν την ομιλία, ο Γιώργος Παπανδρέου ασκεί έντονη κριτική στη Ν.Δ. για τη δημιουργία της κρίσης και αναπτύσσει έναν συλλογισμό για την απόφαση εισόδου στον μηχανισμό στήριξης, «εμφανίζοντάς την σαν κάτι που είναι φυσικό και δεδομένο και εξυπηρετεί τις ανάγκες του κόμματος που βρίσκεται στην εξουσία, αλλά προσπαθεί να είναι αρεστός και στους εταίρους –σε αυτούς που θα μας χρηματοδοτήσουν, προκειμένου να πείσει τον ελληνικό λαό ότι είναι η μόνη λύση», παρατηρεί η κ. Ψύλλα.

Για να δικαιολογήσει την απόφασή του, συγκροτεί μέσα από τον λόγο του δύο αντιπαρατιθέμενους πόλους, το «εμείς» και το οι «άλλοι» και προσπαθεί να δείξει ότι η μόνη διέξοδος «είμαστε εμείς», εννοώντας την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, αλλά και τον ελληνικό λαό που επιχειρεί να προσεταιριστεί, ενώ στο «εμείς» προσπαθεί να εντάξει και τους Ευρωπαίους εταίρους. Οι «άλλοι» είναι η κυβέρνηση της Ν.Δ. που «απέτυχε» και οι αγορές, που οριοθετεί με αρνητικό πρόσημο, καθώς «δεν ανταποκρίθηκαν».

Η προηγούμενη κυβέρνηση κατασκευάζεται στην ουσία ως επικίνδυνη μέσω εκφράσεων, όπως «ακατανόητα λάθη», «παραλείψεις», «εγκληματικές επιλογές», «καταιγίδα προβλημάτων» που «κληροδότησε» μια κατάσταση, προκειμένου να πείσει ότι το ΠΑΣΟΚ δεν φέρει καμία ευθύνη, ενώ ο ρηματικός τύπος «κληρονομήσαμε» δημιουργεί το ενιαίο σύνολο «εμείς», ώστε να φτάσει να υποστηρίξει την απόφασή του για την ένταξη.

Στήνει τον λόγο του υπέρ του «εμείς», ζητώντας ρητά, «απαιτήσεις από όλους μας, μια νέα συλλογική συνείδηση και κοινή προσπάθεια», με εννοούμενο υποκείμενο τον ελληνικό λαό για να κατασκευάσει ένα κοινό εγχείρημα, «ασφαλείς, πιο σίγουροι, πιο δίκαιοι, πιο περήφανοι», ώστε να δώσει θετικό πρόσημο και να δικαιολογήσει τις επιλογές του, καθιστώντας συνυπεύθυνο τον ελληνικό λαό στο διάβημα που επιθυμεί να κάνει. Οικοδομεί ως τη μόνη λύση που υπάρχει το Μνημόνιο.

Στη συνέχεια ο λαός, μέσω του «εμείς», υπάρχει υπόρρητα: παρουσιάζει το μέχρι τότε έργο της κυβέρνησης, με καθημερινές εκφράσεις όπως «σηκώσαμε τα μανίκια μας», ενώ όλες οι ρηματικές ενέργειες έχουν θετικό αξιολογικό χαρακτήρα, «καταστρώσαμε σχέδιο, ανακτήσαμε την αξιοπιστία μας, δημιουργήσαμε νέες συμμαχίες, διεκδικήσαμε και καταφέραμε ισχυρή απόφαση της Ε.Ε. για τη στήριξη της χώρας μας».

Ολες οι παρατιθέμενες επιτυχίες της κυβέρνησης έχουν μία αφετηρία: «Πήραμε δύσκολα μέτρα που πολλές φορές πόνεσαν», όπου το αντικείμενο του πρώτου μέρους της πρότασης, «μέτρα», γίνεται υποκείμενο της δεύτερης, «πόνεσαν» και η απουσία αντικειμένου προκαλεί σύγχυση σχετικά με το ποιους προσδιορίζει ως αντικείμενα της ενέργειας. «Το αντικείμενο, αυτός που πονάει, είναι αυτός που δέχεται τα μέτρα –ο λαός–, αυτός που τα λαμβάνει –η κυβέρνηση– ή και οι δύο μαζί, διατηρώντας την κατασκευή μιας ενότητας μεταξύ του ελληνικού λαού και της κυβέρνησης;», αναρωτιούνται οι εισηγητές.

Ακόμη, για να στηρίξει το «εμείς» χρησιμοποιεί την έννοια της προόδου, «να κάνουμε την οικονομία μας βιώσιμη, ανταγωνιστική, να σταθεί η Ελλάδα στα πόδια της δυνατή» και καλεί τον ελληνικό λαό να στρατευτεί μέσω της κατασκευής της εθνικής ενότητας, «να απελευθερώσουμε τις δυνάμεις του ελληνισμού, να δώσουμε οξυγόνο, δικαιοσύνη, κανόνες, διαφάνεια, σιγουριά», σε αντιπαράθεση με την «απειλή».

Ενόψει του κινδύνου, η αναγκαιότητα της λύσης παρουσιάζεται σχεδόν ως επιφωνηματική κατάφαση: «Είναι ανάγκη. Ανάγκη εθνική και επιτακτική» να γίνει, όπως προτείνει. «Είναι ένας πολύ στρατηγικά θεμελιωμένος λόγος, κάθε λέξη και επιχείρημα δεν είναι κενά περιεχομένου, αλλά στηρίζονται στη λογική της πολιτικής επικοινωνίας και με τρομάζει όσο βλέπω ότι μοιάζει πάρα πολύ με ό,τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή, που ωστόσο βρισκόμαστε σε εντελώς διαφορετική κατάσταση», μας λέει η κ.Ψύλλα.

Φυσικά, δεν λείπει και ο μύθος που εμπλέκει το υποκείμενο «εμείς» εντός του «ταξιδιού», όπως μεταφορικά ονομάζει την είσοδο στο Μνημόνιο και την απόπειρα να ξεπεραστεί η κρίση: «Μπροστά μας έχουμε ένα ταξίδι με απαιτήσεις από όλους μας», με χαρακτηριστική αναφορά στο μυθικό στοιχείο, «μια νέα Οδύσσεια για τον ελληνισμό», που αυτό εντείνει τόσο τους συνειρμούς της δυσκολίας αναφορικά με την απόπειρα, αλλά και της αίσιας έκβασης της περιπέτειας του γένους, μέσω ρηματικών επιλογών, που δηλώνουν γνώση: «Ξέρουμε τον δρόμο για την Ιθάκη και έχουμε χαρτογραφήσει και τα νερά», ενώ κλείνει με μια κατάφαση: «Είμαι απόλυτα βέβαιος ότι θα τα καταφέρουμε».

«Αναφέρει, λοιπόν, μια απόπειρα μυθικών διαστάσεων, όπου κατασκευάζεται υπόρρητα η συνευθύνη του λαού στην απόπειρα υπέρβασης των δυσκολιών, ηρωοποιώντας την εικόνα του, προκειμένου να επενδύσει στην εθνική επιλογή που προβάλλεται ως μοναδική», παρατηρούν οι αναλυτές.

Συνοψίζοντας, «η αναγγελία της πολιτικής απόφασης που εγκαινιάζει επίσημα την είσοδο της χώρας σε καθεστώς παρατεταμένης ύφεσης, λιτότητας, υψηλών ποσοστών ανεργίας, τροποποίησης των όρων παραγωγής και οικονομικής επιτήρησης έχει ως βασικό επιχείρημα ότι αυτός είναι ο τρόπος να αποφευχθούν οι κίνδυνοι που κατασκευάζονται αναφορικά με το παρόν και το μέλλον της κατάστασης της χώρας, αλλά και της διεθνούς κατάστασης, διαμορφώνοντας το υπόβαθρο της κινδυνολογίας, το οποίο θα αξιοποιηθεί από τις επόμενες κυβερνήσεις για τη δικαιολόγηση του αναπόφευκτου των εκάστοτε κυβερνητικών επιλογών», επισημαίνει η καθηγήτρια. Τι να πει κανείς, ότι πέντε χρόνια αργότερα είμαστε ίσως σε δυσχερέστερη θέση;

Μιντιακός μιθριδατισμός και το εκλογικό πείραμα του 2012

Financial Times

Στην πορεία της κρίσης, πολλές ήταν οι εκλογικές αναμετρήσεις αλλά και η απόπειρα επηρεασμού της λαϊκής βούλησης, αρκετές φορές μάλιστα με πρωτοφανή τρόπο. Στην εισήγησή της, η καθηγήτρια Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο ΕΚΠΑ, Ρόη Παναγιωτοπούλου, με τίτλο «Αφηγήσεις απειλών και τρόμου: ο προεκλογικός πολιτικός λόγος των ΜΜΕ στην εποχή της κρίσης στην Ελλάδα και την Ιταλία», αναδεικνύει όψεις αυτής της απόπειρας που ίσως οδήγησαν και στο αποτέλεσμα του πρόσφατου δημοψηφίσματος.

Και καθώς μας εξηγεί το τι έχει συμβεί, στο μυαλό μας σχηματίζεται μία λέξη: μιθριδατισμός, όρος δανεισμένος πάλι από έναν μύθο που χρησιμοποιείται μεταφορικά, για να περιγράψει τη σταδιακή εξοικείωση και αποδοχή πραγμάτων που προηγουμένως θεωρούνταν ιδιαίτερα επικίνδυνα.

Από το 2012 που ξεκίνησε την έρευνα για τις δύο αναμετρήσεις και μέχρι τις εκλογές του Ιανουαρίου αλλά ακόμη και στο δημοψήφισμα διαπιστώνει ότι «δεν άλλαξε τίποτα».

«Οταν ξεκίνησα, δεν σκέφτηκα ποτέ σε τι έκταση μπορεί να ξεδιπλωθεί η ίδια τακτική που πέτυχε το 2012 και συνέχιζαν να εφαρμόζουν. Και είπα “μπα, δεν έχουν σκοπό και σχέδιο, αυτά είναι χοντροκοπιές που γίνονται μόνο στην Ελλάδα”. Και εξετάζω την περίπτωση της Ιταλίας και διαπιστώνω ότι έγινε ακριβώς το ίδιο. Ο διεθνής οικονομικός Τύπος, που συνδέεται άμεσα με τραπεζικούς και χρηματοπιστωτικούς οίκους και συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα, ακολουθεί μια πάγια στρατηγική τα τελευταία χρόνια και δεν καταλαβαίνει τίποτα.

»Το καινούργιο είναι ότι όλα αυτά τα Μέσα είχαν απροκάλυπτη ανάμειξη στην προεκλογική εκστρατεία δημοκρατικών χωρών. Ανοιξαν άρθρα τους που εμφανίζονται σε συγκεκριμένες ενημερωτικές συνδρομητικές ιστοσελίδες στο ευρύ κοινό και, χωρίς τους περιορισμούς που αντιμετωπίζει ο πολιτικός Τύπος, άρχισαν να τον υποκαθιστούν. Αυτό που ήταν ένα πείραμα τότε, σήμερα έχει παγιωθεί ως πρακτική από τα διεθνή ΜΜΕ και εδώ πρέπει οι εφημερίδες να σκεφτούν πολύ καλά τι κάνουν και το πώς καταντούν πλαγίως φερέφωνα συμφερόντων, επειδή είναι υπερχρεωμένες.

»Αυτό το πείραμα έπιασε το 2012 και πλέον η προπαγάνδα συνεχίστηκε με χοντροκομμένους τρόπους και μάλιστα ήταν κοινή σε Ιταλία και Ελλάδα, “ότι τα πάντα οδηγούν στο χάος” και “εμείς θα σας εξασφαλίσουμε σταθερότητα, συνέχεια και ασφάλεια”, όλα τα γνωστά κλισέ», μας εξηγεί η κ. Παναγιωτοπούλου και μας δίνει και τα «χοντρά» παραδείγματα. Πρόκειται για την καταβαράθρωση των υποψήφιων πολιτικών που χαρακτηρίζονται π.χ. «κλόουν» στην Ιταλία («Εκόνομιστ»), ενώ οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» στο φύλλο που απευθυνόταν στους Γερμανούς είχαν τίτλο στα ελληνικά «Αντισταθείτε στον δημαγωγό», κάτω από μια φωτογραφία του Τσίπρα.

Εξώφυλλα περιοδικού Economist

«Το 2012 ήταν η πρώτη φορά που το χρηματιστικό κεφάλαιο άσκησε τέτοιες πιέσεις για να προκύψει το επιθυμητό αποτέλεσμα. Με λίγα λόγια, μας έλεγαν τι να ψηφίσουμε, ξεπερνώντας κάθε κανόνα, κοροϊδεύοντας όσους είχαν αντίθετη γνώμη και την ίδια ώρα οι τραπεζίτες διαμόρφωναν το δικό τους αναγνωστικό κοινό, έχοντας μια μεγάλη εξιστόρηση για τη νευρικότητα των αγορών που ποσώς ενδιαφέρει τον μέσο ψηφοφόρο, ενώ έδιναν λεπτομέρειες για την πορεία των σπρεντ που αμφιβάλλω αν κανείς κανονικός άνθρωπος γνωρίζει τι ακριβώς είναι, μία κατάσταση που δεν είναι κατανοητή για τον μέσο πολίτη, όταν όλα μάλιστα καταρρέουν και έχουν άμεση συνέπεια στον ψηφοφόρο», δηλώνει στην «Εφ.Συν.» η καθηγήτρια Επικοινωνίας.

■ Οσο για το πρόσφατο δημοψήφισμα; «Τώρα ο κόσμος, έχοντας φάει τόσες πολλές δόσεις φόβου και τρόμου, αντέδρασε και κυριολεκτικά τους ξέφυγε γυρίζοντας την πλάτη στην τρομολαγνεία», καταλήγει.

Περίπατος μνήμης στην αντίσταση κατά της χούντας

antistasi.jpg

Από την ξενάγηση εκεί που κάποτε ήταν το στρατόπεδο του Διονύσου. Από την ξενάγηση εκεί που κάποτε ήταν το στρατόπεδο του Διονύσου.

Μερικές ενδιαφέρουσες και όχι τόσο γνωστές πτυχές της πρόσφατης ιστορίας μας ανέδειξε ένας περίπατος επώδυνης μνήμης στα στρατόπεδα του Διονύσου και του Μπογιατίου, καθώς συμπληρώνονται 41 χρόνια από την αποκατάσταση της δημοκρατίας.

Φτάνοντας σε ένα ξενοδοχείο στη Δροσιά που χρησιμοποιήθηκε ως κρατητήριο, ακούσαμε τον ιστορικό Τάσο Σακελλαρόπουλο, που συνέβαλε στην ξενάγηση, να αναφέρεται σε εξέχοντα μέλη της αστικής τάξης που βρέθηκαν κρατούμενοι, καθώς ξεσηκώθηκαν κατά της χούντας.

Με κυρίαρχο το κίνημα του Ναυτικού, που δεν πρόλαβε να εκδηλωθεί στις 23 Μαΐου του 1973 καθώς συνελήφθησαν 73 μέλη του, μία μέρα μετά έχουμε την αντιστασιακή ανταρσία στο πλοίο «Βέλος», που βρισκόταν στη Ρώμη μετέχοντας σε άσκηση του ΝΑΤΟ, συμβάλλοντας στη διεθνοποίηση της ελληνικής αντίστασης αλλά και στην ανάδειξη του γεγονότος ότι πλέον υπάρχουν μέλη της αστικής τάξης και των ενόπλων δυνάμεων που αντιστέκονται στη χούντα.

Οπως εξηγεί στην «Εφ.Συν.» ο ιστορικός, αυτοί οι άνθρωποι βρίσκονται μαζί στη φυλακή με τους «εχθρούς» τούς προ χούντας –τους κομμουνιστές που πολεμούσαν μερικά χρόνια πριν– εγκαινιάζοντας έναν νέο πολιτικό πολιτισμό.

«Τον Μάιο του 1973 συνυπάρχουν, σε διπλανά κελιά στο ΕΑΤ-ΕΣΑ, οι αξιωματικοί του Βασιλικού Ναυτικού με τους φοιτητές και κομμουνιστές κι εκεί γεννιέται μια αμοιβαία εκτίμηση», μας λέει ο κ. Σακελλαρόπουλος. «Πρόκειται για ανθρώπους της αντίστασης που δεν τους γνωρίζουμε επειδή δεν μπήκαν στην πολιτική, αλλά γύρισαν στον Στρατό και απλώς θεωρούσαν ότι έκαναν τη δουλειά τους τότε, σαν να ήταν η αντίσταση ένα φυσιολογικό είδος λειτουργίας, όπως ήταν άλλωστε και για τους αριστερούς».

«Ο άνθρωπος έχει μεγάλη δύναμη μέσα του». Αυτές οι λέξεις ειπωμένες σ’ ένα αλλοτινό κολαστήριο, το στρατόπεδο στο Μπογιάτι όπου κρατήθηκε, ανάμεσα σε άλλους αγωνιστές, και ο Αλέκος Παναγούλης στο κελί-φέρετρο (εκεί όπου πραγματοποίησε 25 απεργίες πείνας), αποκτούν κυριολεκτική διάσταση.

Ακόμη μεγαλύτερη όταν γνωστοί αλλά και άγνωστοι αγωνιστές διηγούνται σκηνές από τα βασανιστήρια, μιλώντας για τους ανθρώπους που γνώρισαν και υπέφεραν περισσότερο από τους ίδιους.

Ο αδελφός του Αλέκου, Στάθης, θυμήθηκε ότι κρατήθηκε 1,5 χρόνο εδώ. «Αλλά μη μου ζητήσετε να σας ξεναγήσω, γιατί ήμουν στην απομόνωση και δεν ξέρω καν πού βρισκόμουν. Μία φορά μόνο με έβγαλαν από το κελί» είπε.

«Φάλαγγα», ηλεκτροσόκ

Η αναμνηστική πλάκα που τοποθέτησαν οι διοργανωτές της ξενάγησης εκεί που βρισκόταν το στρατόπεδο ΔιονύσουΗ αναμνηστική πλάκα που τοποθέτησαν οι διοργανωτές της ξενάγησης |

«Ο άνθρωπος έχει μεγάλη δύναμη μέσα του». Αυτά τα λόγια είπε το μέλος του Συλλόγου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών 1967-1974 Θεόδωρος Τζιαντζής στην εκδήλωση μνήμης που συνδιοργανώθηκε με την Αντιφασιστική Πρωτοβουλία Διονύσου και την υποστήριξη του ομώνυμου δήμου.

Η ξενάγηση αφορούσε τόπους σύγχρονης ιστορικής μνήμης αντιδικτατορικού αγώνα στον Δήμο Διονύσου και συγκεκριμένα το στρατόπεδο Μπογιατίου, το στρατόπεδο Διονύσου και ένα ξενοδοχείο στη Δροσιά.

Τα μέλη του αντιδικτατορικού αγώνα Π. Κλαυδιανός και Ν. Κιάος μοιράστηκαν τις επώδυνες μνήμες τους από τους τόπους μαρτυρίου (εικονικές εκτελέσεις, πισθάγκωνο κρέμασμα, «φάλαγγα», κάψιμο με τσιγάρο, ηλεκτροσόκ, το μαρτύριο της σταγόνας, το θάψιμο ζωντανών και φυσικά ανελέητο ξύλο), ξεχωρίζει όμως ο βασανισμός του Κώστα Κάππου που έχει στοιχειώσει όσους βρέθηκαν κρατούμενοι τότε στο Μπογιάτι: του είχαν κρεμάσει σακιά τσιμέντου 50 κιλών στο κάθε χέρι προκαλώντας του εξάρθρωση, ενώ του έκαιγαν την κοιλιά με ασβέστη, όπως διηγήθηκε ο αυτόπτης μάρτυρας Βασίλης Δεδότσης.

Αυτόν τον άνθρωπο ξεχωρίζει ο ιστορικός μιλώντας στην «Εφ.Συν.», έναν αφανή ήρωα, αφού κοντά στο μεγάλο κακό των ανθρώπων ήταν μεγάλη και η καλοσύνη κάποιων άλλων – μνημονεύτηκε επίσης και ο φύλακας του Παναγούλη, Γιώργος Μωράκης, που τον είχε βοηθήσει να αποδράσει.

Ο δικηγόρος Βασίλης Δεδότσης, αρνητής στράτευσης για θρησκευτικούς λόγους (μάρτυρας του Ιεχωβά) σε ιδιαίτερα δύσκολες εποχές, που κρατήθηκε συνολικά 6,5 χρόνια στο στρατόπεδο Μπογιατίου, βοήθησε όσο μπορούσε τους πολιτικούς κρατουμένους, ενώ, καθώς τα είχε δει όλα, ήταν και μάρτυρας κατηγορίας στις δίκες των βασανιστών.

«Είναι εντυπωσιακό», μας λέει ο κ. Σακελλαρόπουλος, «ότι όταν δικάζεται για πολλοστή φορά επειδή αρνείται να πάρει όπλο, στη διπλανή αίθουσα δικάζονταν οι βασανιστές των αντιστασιακών. Και ο στρατοδίκης εισαγγελέας προτείνει για αυτόν την ποινή του θανάτου».

Οι πρώην αντίπαλοι

Αλέκος Παναγούλης- Σπύρος ΜουστακλήςΔύο ηρωικές μορφές του αγώνα | EUROKINISSI/ΓΕΩΡΓΙΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ

Μόνο το εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου έχει απομείνει, καθώς ο υπόλοιπος χώρος έχει χτιστεί.

«Εδώ μεταφέρθηκε η 2η Μοίρα Αλεξιπτωτιστών, ένα σώμα βασιλικών κατά κύριο λόγο, επίλεκτο του ΝΑΤΟ, που δεν έπαιξε ρόλο στους βασανισμούς, αν και επιχειρησιακά συνεργάστηκε με τη δικτατορία. Δίπλα τους ακριβώς ήταν το στρατόπεδο των πεζοναυτών, ένα σώμα που συγκροτήθηκε κατά τη δικτατορία και μετατρέπεται σε τάγμα πεζοναυτών που πρωτοστατούν στα βασανιστήρια.

»Σε αυτό το στρατόπεδο των πεζοναυτών βασανίζονται οι Κλαυδιανός, Ρεκλείτης και ο Αγγελος Πνευματικός, ο βασιλικός αξιωματικός τον οποίο βασανίζουν οι συνάδελφοί του. Και εδώ βρίσκεται η αντίφαση του αστικού κόσμου, που αποτελούσαν ένα μέρος του μηχανισμού πριν από τη δικτατορία και θεωρούν προσβλητικό το γεγονός ότι πάνε να τους συλλάβουν οι ΕΣΑτζήδες.

»Ζητούν να τους συλλάβουν αξιωματικοί και όχι στρατιώτες. Πλήττεται το αστικό τους κύρος, καταργούνται ο σεβασμός και η ιεραρχία. Πολλοί από αυτούς τους αξιωματικούς είχαν παρασημοφορηθεί, είχαν πολεμήσει στην Κατοχή, στον Εμφύλιο, αλλά και στη Μέση Ανατολή και στην Κορέα. Και είναι αυτή η σύγκρουση εντός του αστικού κόσμου που μεταστρέφει σε μεγάλο βαθμό την κοινή γνώμη, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, γιατί πια δεν διώκονταν μόνο αριστεροί σε μια εποχή που ο αντικομμουνισμός ήταν δεδομένος», μας λέει ο κ. Σακελλαρόπουλος.

Δεύτερη στάση στη Δροσιά, στο ξενοδοχείο που κάποτε ονομαζόταν «Πευκάκια». Εδώ και σε ακόμη ένα ξενοδοχείο στη Βαρυμπόμπη κρατήθηκαν από τον Ιούνιο του 1969 και μέχρι τον Απρίλιο του 1970 βασιλικοί αξιωματικοί που μετείχαν στην οργάνωση «Ελεύθεροι Ελληνες» αλλά και άλλοι άνθρωποι.

Συνολικά 22 στη Δροσιά και 33 στη Βαρυμπόμπη, οι οποίοι δεν παραπέμφθηκαν ποτέ σε δίκη, «καθώς πώς μπορούσαν να αποδώσουν κατηγορίες για προδοσία, λόγου χάρη, σε παρασημοφορημένους στρατιωτικούς εν ενεργεία, που ήταν ήρωες της εθνικοφροσύνης και στράφηκαν εναντίον του καθεστώτος; Αν τους πήγαιναν σε δίκη θα ήταν ένα πλήγμα για το ίδιο το καθεστώς και γι’ αυτόν τον λόγο τούς εξόρισαν. Κάποιους μόνο από αυτούς δίκασαν το 1972 και τους έβαλαν στη φυλακή και αυτοί οι άνθρωποι φυλακίστηκαν στις ίδιες ακτίνες μαζί με τα μέλη του ΚΚΕ και του ΚΚΕ εσωτερικού και αντιλήφθηκαν από κοντά την έννοια της δικτατορίας, καθώς την έζησαν αλλιώτικα από τους δικούς τους ανθρώπους.

»Και βρέθηκαν κοντά με τους αριστερούς με τους οποίους είχαν συγκρουστεί και πολεμήσει ο ένας απέναντι από τον άλλο. Εκεί έχουμε την πρώτη άμβλυνση του εμφυλίου πολέμου που φτιάχνει και έναν νέο πολιτικό πολιτισμό, ο οποίος διατηρείται και μετά τη δικτατορία. Οι άνθρωποι αυτοί που συνυπήρξαν, ξαναβρίσκονται στον Σύνδεσμο Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών», παρατηρεί ο ιστορικός.

Ο Ιορδανίδης, επικεφαλής της Δημοκρατικής Αμυνας, ο Δροσογιάννης ως αντισυνταγματάρχης τότε, ο Τζαννής Τζαννετάκης, ο νεαρός βουλευτής Βαρβιτσιώτης κρατούνται σε απομόνωση στα δωμάτια του ξενοδοχείου στη Δροσιά, με το καθεστώς να μην ξέρει τι να τους κάνει.

Ηχηρά ονόματα κρατήθηκαν και στη Βαρυμπόμπη, όπως ο αξιωματικός Σπύρος Μουστακλής.

Τελευταίος σταθμός, ο «τόπος εξόντωσης», όπως χαρακτηρίστηκε από τους ομιλητές το στρατόπεδο Μπογιατίου, διαβόητο για τους σκληρούς βασανισμούς που γίνονταν εδώ, το οποίο όμως αποδείχτηκε ιδιαίτερα φιλόξενο για όσους πήραν μέρος στην ξενάγηση μνήμης.

Εδώ κρατούνται προδικτατορικά, εκτός από τους Μάρτυρες του Ιεχωβά, περίπου 60 κρατούμενοι από την υπόθεση «Ασπίδα».

Τα «παπαδοπουλάκια»

Επισημαίνεται ότι ο Παναγούλης προέρχεται από οικογένεια αξιωματικών –πατέρας και μεγάλος αδερφός– και γι’ αυτό είναι πιο αυστηρός με τους δεσμοφύλακες που αποκαλεί «παπαδοπουλάκια», μιλάει αλλιώτικα από τους κομμουνιστές, η δίκη του είναι μια πατριωτική αντίσταση.

Εντονο το συμβολικό στοιχείο στον χώρο από τη μεγάλη απήχηση που είχε το πρόσωπο του Παναγούλη, το μικρό κελί «σαν φούρνος» όπου ήταν κρατούμενος, «όλη η Ελλάδα το κελί μου» έγραφε.

Ο ιστορικός αναφέρεται στο αντιστασιακό του κύρος και στην απήχηση που είχε στον χώρο της μη Αριστεράς, που δεν ήταν σε κατάσταση σύγκρουσης με τους θεσμούς, και ολοκληρώνει για το πώς φτιάχτηκε το πανόραμα της αντίστασης στην ελληνική κοινωνία, μνημονεύοντας τη δημιουργία του φοιτητικού κινήματος που προέκυψε από το γεγονός ότι η χούντα επέτρεψε τις εκλογές σε σωματεία επαρχιωτών φοιτητών στην Αθήνα.

Με αυτόν τον τρόπο ήλπιζε ότι θα τα ελέγξει, όμως σ’ αυτά εξελέγησαν δημοκρατικοί φοιτητές με αποτέλεσμα αυτό να προσλάβει μια αντιχουντική διάσταση: ο φοιτητικός συνδικαλισμός συγκροτεί τις πρώτες μεγάλες ομάδες, για να καταλήξει στη Νομική και στο Πολυτεχνείο.

http://www.efsyn.gr/arthro/peripatos-mnimis-stin-antistasi-kata-tis-hoyntas

 
Μπορεί να έχει διατελέσει υπουργός Περιβάλλοντος στη χώρα της, ωστόσο δεν είναι πολιτικός αλλά ακτιβίστρια. Το αντιλαμβάνεσαι από την ευθύτητα και τη διεισδυτική απλότητα των απαντήσεών της.

Αφήνοντας την ακαδημαϊκή καριέρα που έχτισε με κόπο, αφετηρία της οποίας ήταν ένα φιλόδοξο πρόγραμμα επί προεδρίας Κένεντι, το οποίο έδωσε την ευκαιρία σε εκατοντάδες νέους Αφρικανούς να σπουδάσουν στις ΗΠΑ, η 68χρονη σήμερα Γουάνγκαρι Ματάι επέστρεψε στην πατρίδα της την Κένυα, όπου μόλις το 2% των φυσικών δασών είχε επιβιώσει. Και κατάφερε, δίνοντας λίγα χρήματα σε άπορες γυναίκες για κάθε δένδρο που φυτεύουν, να υλοποιήσει το μεγαλύτερο πρόγραμμα δενδροφύτευσης στην Αφρική μέσω του «Κινήματος της Πράσινης Ζώνης» που ίδρυσε πριν από 31 χρόνια, έχοντας έκτοτε φυτέψει περισσότερα από 30 εκατ. δένδρα στην Αφρική.

Image

Το 2004 ήταν η πρώτη Αφρικανή που τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης και το υποδέχτηκε στην Κένυα διαδηλώνοντας για την προστασία των δασών και δηλώνοντας στη νορβηγική τηλεόραση πως «το περιβάλλον είναι πολύ σημαντικό για την ειρήνη γιατί όταν καταστρέφουμε τους πόρους μας και γίνονται σπάνιοι, τότε πολεμάμε γι’ αυτούς».

Ξεκινώντας τις προσπάθειές της σε χαλεπούς καιρούς τόσο για τη χώρα της όσο και για την καταξίωση μιας γυναίκας, αναπόφευκτα ήρθε σε ρήξη με το καθεστώς, ενώ δεν έλειψαν οι διώξεις και οι φυλακίσεις. Αλλωστε ακόμη τα βάζει με τη διαφθορά της εξουσίας, την οποία θεωρεί τη μεγάλη πληγή για την Αφρική.

– «Δεν ήταν εύκολο, άλλωστε δεν ήταν αυτοί που μου έδωσαν το βραβείο Νόμπελ, ήταν η νορβηγική επιτροπή και μάλλον αν ήταν στο χέρι τους ούτε που θα εκτιμούσαν αυτό που έκανα, γιατί ήμουν αρκετά κριτική μαζί τους», μας λέει για την επίσημη αναγνώριση στη χώρα της.

* Τι την έκανε να συνεχίζει;

– «Ηταν η πεποίθησή μου ότι βρισκόμουν στη σωστή πλευρά, ότι είχα δίκιο. Κατάλαβα αρκετά νωρίς ότι η εξουσία ήταν πολύ σημαντική για την πρόοδο της χώρας και προσπάθησα να προστατέψω το περιβάλλον από αυτήν αλλά δουλεύοντας και μέσα στην εξουσία για να την αλλάξω».

* Η Αφρική έχει το 54% των παγκόσμιων φυσικών πόρων και το 60% των Αφρικανών ζουν στην ένδεια συγκροτώντας το 40% των πεινασμένων στον κόσμο. Γιατί συμβαίνει αυτό;

– «Δεν θέλω να απλουστεύσω επειδή οφείλεται σε πολλά πράγματα: την αποικιοκρατική ιστορία μας, την έλλειψη εκπαίδευσης, την ηγεσία που αποτυγχάνει να επενδύσει στο λαό, δίνοντάς του τις δεξιότητες και τις γνώσεις που απαιτούνται έτσι ώστε να μπορούν να χρησιμοποιούν αυτόν τον πλούτο για τον εαυτό τους, αντί να τον παρέχουν στη διεθνή κοινότητα σχεδόν χωρίς αντάλλαγμα, την κακοδιαχείριση είναι πολλά πράγματα».

* «Ζούσαμε σε μια καταπράσινη γη. Οι βροχές ήταν τακτικές, είχαμε άφθονο πόσιμο νερό παντού. Υπήρχαν μεγάλα καλοποτισμένα χωράφια με καλαμπόκι, φασόλια, σιτάρι και λαχανικά. Η πείνα ήταν κάτι άγνωστο…», γράφετε στην αυτοβιογραφία σας. Πώς φτάσαμε στη σημερινή εικόνα καταστροφής;

– «Πολλά από τα δάση και τα λιβάδια της Αφρικής έτυχαν εντατικής εκμετάλλευσης από την εμπορική γεωργία και την εμπορική υλοτομία, δραστηριότητες που συνέβαλαν στην επέκταση της ερημοποίησης. Το άλλο είναι ότι αυξάνεται ο πληθυσμός, η γεωργία συνεχίζει να είναι η κύρια ασχολία του αφρικανικού λαού και μάλιστα όχι με τα πιο αποτελεσματικά μέσα, και αυτό φτωχαίνει το περιβάλλον».

* Είναι αντιστρέψιμη η κατάσταση;

– «Οπως είναι πολλές οι αιτίες που δημιουργούν το πρόβλημα, έτσι και η λύση δεν είναι μόνο μία αλλά ένας συνδυασμός από απαντήσεις. Πάντα πίστευα όμως ότι η λύση που προηγείται όλων είναι η προθυμία της εξουσίας να κάνει αυτό που πρέπει για το λαό της. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα καταπατούν τα δικαιώματά τους, δεν θα κλέβουν από το λαό, δεν θα τον κρατούν στην άγνοια, θα τον προστατεύουν από την εκμετάλλευση».

* Συγκρούσεις τόσο στην πατρίδα σας όσο και σε άλλες χώρες της ηπείρου προκαλούν μερικά από τα μεγαλύτερα ανθρώπινα δράματα και πόνο που γνωρίζει σήμερα ο κόσμος. Γιατί συμβαίνουν;

– «Εχω ασχοληθεί πολύ και έχω γράψει σχετικά, στην προσπάθειά μου να εξηγήσω τους λόγους της κρίσης, μερικοί από τους οποίους είναι αυτοί που προανέφερα: οι ιστορικοί λόγοι που πάνε πίσω στην αποικιοκρατία. Οι εκλογές ήταν απλώς το πρόσχημα, η αφετηρία των αντιδράσεων. Και εδώ μπαίνει το θέμα της εξουσίας, της διακυβέρνησης, της ηγεσίας και των κατευθύνσεων που επιλέγει. Από εκεί πηγάζουν όλα, αυτό είναι για μένα το κλειδί: γιατί είναι οι ηγεσίες αυτές που αποφασίζουν πώς θα διαχειριστούν τους πόρους, αν θα τους διαχειριστούν υπεύθυνα και λογικά. Είναι οι άνθρωποι της εξουσίας αυτοί που αποφασίζουν αν θα ακολουθήσουν δημοκρατικές αρχές ή αν θα είναι δικτάτορες και κατά συνέπεια είναι η ηγεσία που αποφασίζει αν θα φροντίσει το λαό της ή αν θα τον εκμεταλλευτεί. Και δυστυχώς όταν οι ηγέτες αποφασίζουν να μην είναι υπεύθυνοι με το λαό τους, τότε τον διαχωρίζουν στη βάση εθνικών και φυλετικών ιδιαιτεροτήτων και χρησιμοποιούν τις φυλετικές διαφορές σαν δικαιολογία ή σαν όχημα για να φτάσουν εκεί που θέλουν».

* Ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερο επίτευγμά σας;

– «Νομίζω ότι το βραβείο Νόμπελ είναι μια υπέροχη αναγνώριση, κάτι που ποτέ δεν περίμενα. Επίσης πολλοί άνθρωποι νοιάζονται για το περιβάλλον και για τις κυβερνήσεις: αυτό που συμβαίνει αυτή τη στιγμή στη χώρα μου είναι μέρος της προσπάθειας για εκδημοκρατισμό και της αντίστασης των αρχηγών σε αυτή την προσπάθεια. Και ναι, έχουν πραγματοποιηθεί πολλές αλλαγές λόγω των προσπαθειών που έχουμε κάνει, και αυτό είναι θαυμαστό».

* Μετανιώνετε για κάτι;

– «Οχι στην πραγματικότητα, γιατί έκανα αυτό που πίστευα ότι είναι το σωστό. Μερικές φορές κάνεις λάθος και μερικές φορές δεν μπορείς να καταφέρεις αυτό που θέλεις και υποφέρεις. Αλλά φαντάζομαι, όπως εγώ το βλέπω, ότι είναι ένας περίπατος: μερικές φορές κάνεις τα σωστά βήματα, μερικές φορές τα λάθος, άλλες πάλι έχεις πρόβλημα και άλλες το γλεντάς».

* Υπάρχει κάποιο μήνυμα που θέλετε να μεταφέρετε στο ελληνικό κοινό;

– «Το κύριο μήνυμα είναι να ενθαρρύνω τους ανθρώπους να πιστέψουν ότι μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα, ακόμη και κάνοντας μόνο μικρά βήματα και να μη φοβούνται ούτε να αποθαρρύνονται επειδή νομίζουν ότι είναι μόνοι τους. Πάντα υπάρχουν άνθρωποι που πιστεύουν σε σένα, σε εμπιστεύονται και σε ενθαρρύνουν, αλλά και πάντα βρίσκεις ανθρώπους που σε αποθαρρύνουν και σου λένε «γιατί νομίζεις ότι εσύ θα τα καταφέρεις με κάτι που κανείς δεν έχει ξανακάνει». Είσαι τυχερός και είναι σημαντικό να έχεις τριγύρω σου περισσότερους ανθρώπους που σε ενθαρρύνουν, αυτή είναι η αξία που αναφέρω και στο βιβλίο μου, ότι και ένα νέο κορίτσι μπορεί να τα καταφέρει γιατί κι εγώ ξεκίνησα όπως πολλά εκατομμύρια κορίτσια χωρίς προνόμια. Και επιθυμώ να ενθαρρύνω τα κορίτσια που είναι συχνά σε μειονεκτική θέση και συνήθως τα θυσιάζουν, να τα εμψυχώσω, να μη νιώθουν αποθαρρημένες».

* Ως συμπατριώτισσα του Ομπάμα, δεν αντέχω τον πειρασμό να μη σας ρωτήσω ποια είναι η γνώμη σας γι’ αυτόν.

– «Νομίζω ότι είναι ένας υπέροχος άνθρωπος με πολλές ικανότητες να επικοινωνεί και να πείσει τον αμερικανικό λαό ότι μπορεί να τον κυβερνήσει, αλλά επίσης γνωρίζουμε ότι έχει ακόμη πολύ δρόμο να διανύσει και όλα μπορεί να συμβούν. Ωστόσο νομίζω ότι τα έχει πάει πολύ καλά και ότι θα είναι μια μεγάλη έμπνευση για τη νέα γενιά για πολλά χρόνια, είτε εκλεγεί τελικά είτε όχι, έχει κάνει υπέροχα πράγματα».

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 27/02/2008

«Ο καθένας μπορεί να βάλει ένα φυλλαράκι»

 
«Ο καθένας μπορεί να κάνει κάτι, έστω και αν είναι μικρό. Μπορεί να ξεκινήσει και μόνος του από εκεί που είναι. Ολοι έχουν ένα ρόλο να παίξουν και όλοι μπορούμε να κάνουμε κάτι». Αυτό το ενθαρρυντικό μήνυμα αισιοδοξίας μετέφερε στην Αθήνα η Γουάνγκαρι Ματάι, ζωντανό παράδειγμα ενός απλού λαϊκού κινήματος που μπορεί να κάνει τη διαφορά.

«Αναπνέουμε χάρη στα δέντρα που φύτεψαν άλλοι», λέει η Γουάνγκαρι Ματάι, «καιρός να φυτέψουμε κι εμείς»Μετέφερε ακόμη τη συμπάθειά της για τα προσφάτως καμένα δάση μας, για να μας δείξει πόσο κοινός είναι ο πόνος, ο αγώνας μα και η ευθύνη: «Για τη μικρή στιγμή που είμαστε σε αυτόν τον πλανήτη μόνο αυτό μπορούμε να κάνουμε, ό,τι καλύτερο μπορούμε». Επειδή είμαστε «υπόλογοι στις επόμενες γενιές για το πώς διαχειριζόμαστε τους φυσικούς μας πόρους».«Να αλλάξουμε»«Σκεφτείτε έναν οποιοδήποτε πόλεμο: όλοι έχουν γίνει λόγω των φυσικών πόρων», προκάλεσε το κοινό που είχε γεμίσει το κάτω διάζωμα της μεγάλης αίθουσας του Μεγάρου Μουσικής.«Εχουμε μάθει να εκμεταλλευόμαστε και να χρησιμοποιούμε το περιβάλλον και όχι να το φροντίζουμε και να το περιθάλπουμε. Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι το ανθρώπινο είδος μπορεί να μην είναι το πιο σημαντικό κομμάτι της δημιουργίας, και ότι τα πάντα είναι σημαντικά και έχουν δικαίωμα, ότι αποτελούμε κομμάτι του και εμείς έχουμε περισσότερο από τα άλλα τη δυνατότητα να το αλλάξουμε»… Ιδρύτρια του Κινήματος της Πράσινης Ζώνης, που έχει συμβάλει στη μεγαλύτερη δενδροφύτευση στην Αφρική, το 2004 είδε να τιμώνται με το βραβείο Νόμπελ 30 χρόνια αγώνων για τη δημοκρατία που φροντίζει το περιβάλλον. «Κι εγώ ξεκίνησα φυτεύοντας δένδρα, πίσω στην αυλή μου». Κι ακόμη και ο άντρας της την πέρασε για τρελή, τότε το 1975. Πού να φανταζόταν ότι ύστερα από μερικά χρόνια θα επέστρεφαν οι πέστροφες στα ποτάμια…«Ολοι μας αναπνέουμε, 10 δένδρα ο καθένας μας για να ζει. Ελπίζω ότι ο καθένας έχει φυτέψει τουλάχιστον δέκα. Γιατί αν δεν έχετε φυτέψει, τότε χρησιμοποιείτε τα δένδρα κάποιου άλλου. Είναι καιρός να τα φυτέψετε. Ο καθένας μας μπορεί να φυτέψει ένα δένδρο», είπε και μίλησε για την ανάγκη προστασίας των τριών πολύ σημαντικών δασών για το παγκόσμιο κλίμα: του Αμαζονίου στη Ν. Αμερική, του Κονγκό στην Κεντρική Αφρική και του Βόρνεο-Ινδονησίας στη ΝΑ Ασία.Πώς βοηθάμεΠέρα από την πολιτική και την προϋπόθεση της δημοκρατίας για την εξασφάλιση προστασίας στο περιβάλλον, με βιωματικό λόγο -μέσα σε τόσες δεκαετίες έχει δει κυριολεκτικά το έργο ζωής της να ανθίζει και να καρποφορεί- εξιστόρησε εμπειρίες και στάθηκε σε αυτό στο οποίο όλοι μας μπορούμε να συνεισφέρουμε για να κάνουμε τη διαφορά, ακόμη και ως άτομα, χωρίς να χρειαζόμαστε κυβερνήσεις. Οχι μόνο ότι μπορούμε να φυτέψουμε ένα δένδρο, αλλά και πιο απλά, καθημερινά πράγματα: μπορούμε να επαναχρησιμοποιήσουμε διάφορα υλικά όπως είναι το πλαστικό, να καταναλώνουμε λιγότερο και να ανακυκλώνουμε περισσότερο. Με ένα επιχείρημα: «Οι ΗΠΑ δεν υπέγραφαν τη συμφωνία του Κιότο για τη μείωση των ρύπων. Οι πολίτες, όμως, ήταν δραστήριοι και προκαλούν τις κυβερνήσεις τους και έχουν αναγκάσει μερικές επιχειρήσεις να έχουν οικολογικούς περιορισμούς».Και προέβλεψε ότι θα έρθει η ώρα της αλλαγής και μάλιστα σε παγκόσμιο επίπεδο: «Οταν εμείς μάθουμε και πείσουμε και τους διπλανούς μας σε μια υπεύθυνη συμπεριφορά και γίνουμε κρίσιμη μάζα, τότε μπορούμε να αλλάξουμε τα πράγματα. Οι πολιτικοί στηρίζονται στην ψήφο μας και τότε θέλουν δεν θέλουν θα αλλάξουν», είπε και καταχειροκροτήθηκε.

 «Ε»: 1/03/2008

«Να έρθουν πιο πολλοί εργάτες- μετανάστες αν υπάρχουν δουλειές»

Σήμερα ένας στους εφτά ανθρώπους του παγκόσμιου πληθυσμού είναι μετανάστης και έχει μετακινηθεί είτε εντός είτε διαμέσου των εθνικών συνόρων προς αναζήτηση καλύτερης τύχης και περισσότερων ευκαιριών.

Η Τζένι Κλούγκμαν, διευθύντρια στο γραφείο Ανάπτυξης του ΟΗΕ, υπεύθυνη για τη φετινή έκθεση του Οργανισμού Η Τζένι Κλούγκμαν, διευθύντρια στο γραφείο Ανάπτυξης του ΟΗΕ, υπεύθυνη για τη φετινή έκθεση του Οργανισμού Οι περισσότεροι μετανάστες δεν διασχίζουν τα εθνικά σύνορα αλλά, αντίθετα, μετακινούνται μέσα στην ίδια τους τη χώρα: σύμφωνα με τις νέες παγκόσμιες εκτιμήσεις, 740 εκατομμύρια άνθρωποι είναι εσωτερικοί μετανάστες, σχεδόν τέσσερις φορές ο αριθμός των διεθνών μεταναστών. Οσο για τους διεθνείς μετανάστες; Λιγότερο από το 40% μετακινείται από τις αναπτυσσόμενες στις αναπτυγμένες χώρες. Οι περισσότεροι διεθνείς μετανάστες είναι «ενδοτοπικοί», δηλαδή πηγαίνουν στις κοντινές περιοχές τους και όχι από τις φτωχές στις πλούσιες χώρες.

Τα παραπάνω αποτελούν μερικά μόνο από τα ευρήματα της πρόσφατα εκδοθείσης έκθεσης των Ηνωμένων Εθνών για την Παγκόσμια Ανάπτυξη «Ξεπερνώντας τα εμπόδια: η ανθρώπινη κινητικότητα και ανάπτυξη», που φέτος ασχολήθηκε με τη μετανάστευση, ρίχνοντας φως, ανάμεσα σε άλλα, και σε μερικές ευρέως διαδεδομένες λάθος αντιλήψεις.

Η Τζένι Κλούγκμαν, διευθύντρια του γραφείου Ανθρώπινης Ανάπτυξης στο Αναπτυξιακό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών και υπεύθυνη της φετινής έκδοσης, μιλά στην «Ε» λίγο πριν παρουσιάσει τα συμπεράσματα της σχεδόν 200σέλιδης έκθεσης στο τρίτο Παγκόσμιο Φόρουμ για τη Μετανάστευση και την Ανάπτυξη.

«Τα οφέλη της μετανάστευσης είναι πολυεπίπεδα καθώς ενισχύει την ανάπτυξη όχι μόνο στις χώρες φιλοξενίας, αλλά και καταγωγής, ενώ και οι εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι, που μετακινούνται, επωφελούνται με πολλούς τρόπους» μας λέει η κ. Κλούγκμαν και παραθέτει τα ευρήματα της έκθεσης που ανασκευάζουν μερικές παρανοήσεις:

* Παρά τα υψηλά επίπεδα προσήλωσης που δείχνουν τα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης στη μετανάστευση από την Αφρική, λιγότεροι από 1% Αφρικανοί ζουν στην Ευρώπη. Στην πραγματικότητα μόνο 3% των Αφρικανών ζει έξω από τη χώρα που γεννήθηκαν. Η μετανάστευση μέσα στην Ασία αντιστοιχεί στο 20% της συνολικής μετανάστευσης στον κόσμο και ξεπερνά το σύνολο των μετακινήσεων που δέχεται η Ευρώπη απ’ όλες τις περιοχές.

* Το μερίδιο των διεθνών μεταναστών στον παγκόσμιο πληθυσμό δεν αυξάνεται ραγδαία: στην πραγματικότητα η αναλογία, που είναι 3%, παραμένει σταθερή τα τελευταία 50 χρόνια.

* Σε αντίθεση με κοινώς επικρατούσες αντιλήψεις, οι μετανάστες ενισχύουν την οικονομική παραγωγή. Λεπτομερείς έρευνες καταδεικνύουν ότι η μετανάστευση γενικά αυξάνει την απασχόληση στις χώρες φιλοξενίας, δεν αφήνει έξω από την αγορά εργασίας τους ντόπιους και βελτιώνει τους ρυθμούς επένδυσης σε νέες επιχειρήσεις και πρωτοβουλίες. Επιπλέον η αντίληψη ότι οι μετανάστες αποτελούν βάρος για τις κοινωνικές υπηρεσίες είναι συχνά υπερβολική και αθεμελίωτη.

Υπάρχουν και ποιες είναι οι προτάσεις διαχείρισης της μετανάστευσης;

«Πάνω απ’όλα η μετανάστευση είναι αναγκαίο να αντιμετωπιστεί ως διαδικασία που χρειάζεται διαχείριση παρά ως πρόβλημα που χρειάζεται λύση. Ανάμεσα στις συστάσεις της έκθεσης είναι να ανοίξουν οι υφιστάμενοι δίοδοι εισόδου για περισσότερους εργάτες, ειδικά τους ανειδίκευτους, με την προϋπόθεση ότι υπάρχουν διαθέσιμες δουλειές. Η έκθεση δεν προτείνει συνολικά τη φιλελευθεροποίηση της διεθνούς μετανάστευσης, αλλά υποστηρίζει την αυξημένη πρόσβαση κυρίως των ανειδίκευτων όταν υπάρχουν δουλειές – μεγάλοι αριθμοί παράτυπων μεταναστών υπονομεύουν τις συνθήκες για τους ντόπιους και βάζουν τους ίδιους τους μετανάστες σε κίνδυνο. Ακόμη προτείνεται η αναγνώριση των δικαιωμάτων και η εξασφάλιση της προστασίας των μεταναστών, που είναι προς όφελος των πολιτών στις τοπικές κοινωνίες. Τα δικαιώματα ντόπιων και μεταναστών θα έπρεπε να είναι εξίσου σεβαστά. Αυτές οι πρακτικές αποφεύγουν τον κίνδυνο περικοπών στους μισθούς και υπονόμευσης των εργασιακών δεδομένων καθώς και τη δημιουργία μιας «υπο-τάξης» που διαχωρίζεται, περιθωριοποιείται και εμποδίζεται. Πέρα από την ένταξη των μεταναστών, είναι επίσης σημαντικό να περιληφθεί η μετανάστευση ως συνιστώσα για την αναπτυξιακή στρατηγική στις χώρες προέλευσης.

Η μετανάστευση συνεισφέρει σημαντικά στην ανάπτυξη στις χώρες προέλευσης μέσω της ροής χρημάτων, γνώσης και ιδεών. Ωστόσο δεν αποτελεί εναλλακτική λύση στην ανάγκη για εσπευσμένες και σταθερές προσπάθειες για την επίτευξη ανάπτυξης και τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στις χώρες προέλευσης. Μπορεί να είναι όμως συμπληρωματική».

Ποιες είναι οι προτάσεις για τους απελπισμένους που καταφτάνουν στην Ευρώπη κατά κύματα δεδομένου ότι, απ’ ό,τι φαίνεται, θα συνεχίσουν να έρχονται όσο η αξιοπρεπής διαβίωση στη χώρα τους είναι αδύνατη;

«Κατ’ αρχήν το κλειδί είναι οι ενισχυμένες, σταθερές και επείγουσες αναπτυξιακές προσπάθειες στη χώρα τους. Ωστόσο πρέπει να αναγνωριστεί ότι οι υψηλότεροι ρυθμοί μετανάστευσης προέρχονται από χώρες μεσαίας και υψηλής ανάπτυξης. Σε χώρες με χαμηλά επίπεδα ανάπτυξης ο μέσος ρυθμός μετανάστευσης είναι περίπου το ένα τρίτο του ρυθμού των χωρών με υψηλό επίπεδο ανθρώπινης ανάπτυξης: αυτό σημαίνει ότι οι φτωχοί είναι αυτοί που μετακινούνται λιγότερο.

Καθώς η μετανάστευση είναι αναπόφευκτη και επίσης ικανοποιεί, ανταποκρίνεται σε πολλές δημογραφικές ανάγκες για εργατικό δυναμικό στην Ευρώπη, η έκθεση υποστηρίζει την αναμόρφωση των μεταναστευτικών πολιτικών και το άνοιγμα των νόμιμων οδών. Αυτό θα ωφελούσε την Ευρώπη και θα βοηθούσε να καταγραφούν οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού που αναμένεται να αυξηθούν ως αποτέλεσμα του συρρικνούμενου και γηράσκοντος πληθυσμού. Την ίδια στιγμή είναι σημαντικό να καταγραφούν οι ανησυχίες των ντόπιων κατοίκων και να αυξηθεί η συνειδητοποίηση για τα δικαιώματα των μεταναστών, ώστε να καταπολεμηθεί η ξενοφοβία.

Ολοι ωφελούνται από την κινητικότητα όχι απλώς οικονομικά αλλά μέσω της πρόσβασης σε ιδέες, γνώσεις και πόρους που συμπληρώνουν και προωθούν την πρόοδο. Αν πρόκειται να δημιουργηθούν περισσότερα εμπόδια και φραγμοί στη μετακίνηση για να την αποτρέψουν, τότε αυτή η κοντόφθαλμη προσέγγιση πιθανόν θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη χρήση λαθρεμπόρων και παράτυπων δικτύων μετακίνησης».

Ωστόσο υπάρχουν αντιφάσεις: από τη μια η Ευρώπη γερνάει και χρειάζεται εργατικό δυναμικό και από την άλλη διστάζει να δεχτεί μετανάστες. Από τη μια βοηθάει τις αναπτυσσόμενες χώρες και από την άλλη τις εκμεταλλεύεται μέσω άδικων εμπορικών συμφωνιών κ.λπ. Τι αλήθεια συμβαίνει;

«Υπάρχει μια αντίθεση και η απάντηση βρίσκεται στην ερώτησή σας: οι πληθυσμιακές και δημογραφικές τάσεις υπογραμμίζουν την ανάγκη μεταναστευτικών ροών που συνδέονται με τη ζήτηση εργατικού δυναμικού. Ο ανθρώπινος πληθυσμός αναμένεται να αυξηθεί κατά ένα τρίτο τις επόμενες τέσσερις δεκαετίες. Στην πραγματικότητα όλη αυτή η πληθυσμιακή αύξηση θα συμβεί στις αναπτυσσόμενες χώρες, ενώ ο ευρωπαϊκός πληθυσμός θα συρρικνωθεί σχεδόν κατά ένα τέταρτο και θα γεράσει. Μια προοπτική για την επιτυχή συνέχιση της Ευρώπης είναι η μετανάστευση. Στο δεύτερο σημείο: ναι, η Ευρώπη βοηθά τις αναπτυσσόμενες χώρες ποικιλοτρόπως. Αλλά οι μετανάστες επίσης προσφέρουν σημαντική υποστήριξη στις οικογένειές τους πίσω στις πατρίδες τους. Το σύνολο των εμβασμάτων στις αναπτυσσόμενες χώρες είναι τέσσερις φορές το μέγεθος της συνολικής επίσημης αναπτυξιακής βοήθειας. Επιπλέον υπάρχουν κραυγαλέες ανωμαλίες -συγκεκριμένα οι τεράστιες επιδοτήσεις της αγροτικής παραγωγής μέσω της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής που ξεπερνούν την υπερπόντια αναπτυξιακή βοήθεια άνετα τέσσερις φορές- και αποτελούν κεφαλαιώδεις φραγμούς στην προαγωγή της ανάπτυξης στις φτωχές χώρες».

Ποια είναι η επίπτωση της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης στη μετανάστευση; Υπολογίζεται η απώλεια εισοδήματος για τις φτωχές χώρες;

«Οι επιπτώσεις της ύφεσης είναι διττές: οι μετανάστες είναι πιθανότερο να απολυθούν και βρίσκονται στις χώρες που επηρεάζονται περισσότερο από την ύφεση. Από την άλλη οι συνθήκες στην πατρίδα τους γίνονται χειρότερες. Μερικά στοιχεία υποδεικνύουν ότι η μετακίνηση έχει πάρει την κατιούσα όπως και τα εμβάσματα: η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά πτώση 7,3% στα εμβάσματα που σημαίνει μείωση από τα 328 δισ. δολάρια το 2008 στα 304 δισ. δολάρια το 2009. Ωστόσο σε μερικές χώρες, όπως το Μπανγκλαντές, τα εμβάσματα συνεχίζουν να αυξάνονται. Η μετανάστευση οφείλει να ιδωθεί σε μια μακροπρόθεσμη προοπτική. Οι χώρες υποδοχής οφείλουν να δουν πέρα από την τρέχουσα οικονομική κρίση και να ξεκινήσουν να ετοιμάζουν τις χώρες τους για ανάκαμψη μέσω δομικών μεταρρυθμίσεων: φιλελευθεροποιώντας και απλοποιώντας τα κανονικά δίκτυα κάλυψης εργατικών θέσεων από μετανάστες παράλληλα με την εξασφάλιση των δικαιωμάτων των μεταναστών. Η έκθεση βλέπει την τρέχουσα πτωτική τάση ως ευκαιρία καθιέρωσης μιας νέας συμφωνίας για τους μετανάστες, που θα μπορούσε να ωφελήσει τους εργάτες στη χώρα τους και το εξωτερικό και να αποφύγει τον αντιμεταναστευτικό προστατευτισμό».

Πολλοί ισχυρίζονται ότι οι παράτυποι μετανάστες που καταφτάνουν στην Ελλάδα είναι υπερβολικά πολλοί και ότι η χώρα αδυνατεί να διαχειριστεί το πρόβλημα και δεν υπάρχει τρόπος να φιλοξενήσει όλους αυτούς τους ανθρώπους. Ποια είναι η γνώμη σας;

«Τα μέσα ενημέρωσης εστιάζουν στους κινδύνους από την προσπάθεια των μεταναστών να μπουν στην Ευρώπη παράνομα, συγκαλύπτοντας το γεγονός ότι οι περισσότεροι παράτυποι μετανάστες εισέρχονται με ισχύοντα ταξιδιωτικά έγγραφα και παραμένουν μετά τη λήξη της βίζας παρά ρισκάρουν τη ζωή τους διαπλέοντας τη θάλασσα. Η έκθεση δεν παραβλέπει αυτά τα επικίνδυνα εγχειρήματα, καλωσορίζει τις προσπάθειες παροχής πληροφοριών μέσω μεταναστευτικών κέντρων και την επέκταση των οργανωμένων οδών μετανάστευσης για τους Αφρικανούς στην Ευρώπη. Συνιστά ακόμη την αναμόρφωση των μεταναστευτικών πολιτικών με στόχο τη μείωση της ροής των παράτυπων μεταναστών. Επίσης αναγνωρίζει ότι πρέπει να τεθεί το ζήτημα του αποθέματος των ατακτοποίητων μεταναστών. Οι παλαιότερες πρακτικές εισηγούνται ότι τα προγράμματα τακτοποίησης προσφέρουν τα προσφορότερα μέσα εξισορρόπησης των ανησυχιών στις χώρες φιλοξενίας, όπως είναι η διασφάλιση στο σεβασμό του νόμου, με την ανάγκη διασφάλισης των δικαιωμάτων των μεταναστών, τα οποία αντανακλούν το γεγονός ότι οι περισσότεροι έχουν θετική και αναγκαία συνεισφορά στην οικονομία. Οι εκτιμήσεις αναφέρουν ότι η αναλογία των μη τακτοποιημένων μεταναστών στην Ευρώπη βρίσκεται στη μέγιστη εκδοχή της γύρω στο 1,6% του συνολικού πληθυσμού της Ε.Ε., οπότε δεν είναι και τόσο μεγάλο θέμα όσο υπαινίσσονται τα μέσα ενημέρωσης. Η αποδιδόμενη νομιμοποίηση εφοδιάζει τους παράτυπους μετανάστες με μια προσωρινή αδεια διαμονής και εργασίας στη χώρα φιλοξενίας, η οποία μπορεί να επεκταθεί ή να γίνει διαρκής μέσω της εκπλήρωσης διαφόρων κριτηρίων. Οι περισσότερες χώρες έχουν εφαρμόσει προγράμματα τακτοποίησης με διαφορετικά βαθμό επιτυχίας.

Η διαφορετική ευρωπαϊκή εμπειρία μάς δείχνει ότι τα συστατικά μιας επιτυχούς τακτοποίησης είναι η εμπλοκή οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, των μεταναστευτικών κοινοτήτων και των εργοδοτών στο σχεδιασμό και την εφαρμογή της και τα ξεκάθαρα κριτήρια καταλληλότητας. Η έκθεση αποθαρρύνει τις εξαναγκαστικές επιστροφές και στην περίπτωση που λαμβάνονται τέτοια σκληρά μέτρα, τα δικαιώματα και η προστασία των μεταναστών θα πρέπει να διασφαλίζονται μέχρι τη χώρα προέλευσής τους». *

«E» 3/11/2009

Ηθική και Τράπεζα; …

Posted: Ιουνίου 7, 2012 by ioannasotirchou in ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ
Ετικέτες: ,

Για τον Μπρεχτ, που έγραψε μεσούσης μιας ηθικής και οικονομικής κρίσης γύρω στη δεκαετία του 1930 την «Οπερα της Πεντάρας», το δίλημμα ήταν: Ποιο είναι το μεγαλύτερο έγκλημα: η ληστεία ή η ίδρυση μιας τράπεζας; »Σήμερα, μεσούσης μιας τεράστιας και παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, που εν πολλοίς οφείλεται στις τραπεζικές πρακτικές, μπορεί να φαντάζει από οξύμωρη έως ασύμβατη η ύπαρξη μιας Ηθικής Τράπεζας. Και όμως: ο Φάμπιο Σαλβιάτο είναι εδώ και δέκα χρόνια πρόεδρος της Ηθικής Τράπεζας στη γειτονική Ιταλία και μίλησε στην Αθήνα, προσκεκλημένος των οργανώσεων Δίκαιου Εμπορίου – Fair Trade Hellas και της οργάνωσης Ιταλών που ζουν στην Ελλάδα, Bellaciao.

Φ. Σαλβιάτο: Κάθε επιχείρηση οφείλει να εργαστεί για τη μεγιστοποίηση των επενδύσεων που θα έχουν κοινωνικά οφέλη Φ. Σαλβιάτο: Κάθε επιχείρηση οφείλει να εργαστεί για τη μεγιστοποίηση των επενδύσεων που θα έχουν κοινωνικά οφέλη Λίγο πριν, παραχώρησε μια συνέντευξη στην «Ε» για να μας εξηγήσει αυτό που εκ πρώτης όψεως δείχνει ανεξήγητο, να προβλέψει νέα φούσκα, αλλά και να καθορίσει τη διέξοδο στη διορατικότητα της πράσινης ανάπτυξης.

Με όσα συμβαίνουν, έχουμε εθιστεί σε μυθώδη ποσά αμοιβών των «γκόλντεν μπόις». Δεν αντέχω την αδιακρισία. Ποιος είναι ο μισθός σας;

«Αμείβομαι με 4.000 ευρώ τον μήνα: η απόφαση που έχουν πάρει οι 27.000 μέτοχοι και οι εργαζόμενοι είναι ότι ο μεγαλύτερος μισθός δεν μπορεί να είναι πενταπλάσιος από τον χαμηλότερο, που είναι 1.000 ευρώ».

Ποια είναι η γνώμη σας για την κρίση και τον ρόλο των τραπεζών;

«Δύο είναι τα σημαντικά πράγματα. Πρώτον, ότι οι 20 κύριες τράπεζες στον κόσμο έχουν παρουσιάσει τα τοξικά ομόλογα στον ισολογισμό τους ως στοιχεία του ενεργητικού τους και αποτελούν το ήμισυ του μετοχικού κεφαλαίου τους: αυτό σημαίνει ότι η κατάστασή τους είναι πολύ επικίνδυνη. Η δεύτερη ένδειξη είναι ότι η συνολική αξία του τοξικού ομολόγου που κυκλοφορεί στον κόσμο είναι 15 φορές μεγαλύτερη από τα παγκόσμια εσωτερικά προϊόντα, οπότε οι διαστάσεις της κρίσης είναι τεράστιες. Αυτό είναι σήμερα το πλαίσιο και απέναντί του οι 8 ισχυρότερες χώρες στον κόσμο, η Ε.Ε. και άλλοι διεθνείς οργανισμοί δεν έχουν βρει μια λύση για να αλλάξουν αυτή την κατάσταση. Οι παραδοσιακές τράπεζες αγοράζουν ξανά τα τοξικά προϊόντα, επειδή έχουν υψηλά κέρδη, αντί να δίνουν πιστώσεις που τις έχουν ανάγκη οι επιχειρήσεις, και αυτό δημιουργεί μεγάλο πρόβλημα, στο οποίο αν δεν δώσουν οι κυβερνήσεις λύσεις, ενδέχεται μέσα σε τρεις-τέσσερις μήνες να σκάσει και νέα φούσκα».

Ηθική και τράπεζα δείχνουν ασυμβίβαστες έννοιες. Πώς τις συμβιβάζετε;

«Είμαστε μια συνεργατική τράπεζα με 27.000 μετόχους, εκ των οποίων οι περίπου 3.000 είναι οργανώσεις, ιδρύματα, συνδικάτα, ΜΚΟ. Ηθική σημαίνει μια τράπεζα με διαφάνεια· έτσι την αντιλαμβάνεται ο κόσμος που μας εμπιστεύεται, ειδικά τώρα. Δηλαδή μπορείς να δεις στην ιστοσελίδα μας όλες μας τις πιστώσεις. Δεν είμαστε βαριά τράπεζα: έχουμε παράρτημα σε κάθε περιφέρεια και οικονομικούς εργαζόμενους στις πόλεις, οι βασικές συναλλαγές γίνονται μέσω Διαδικτύου, με αποτέλεσμα το κόστος λειτουργίας μας να μην είναι υψηλό και να είμαστε αρκετά ανταγωνιστικοί σε ό,τι αφορά τις εισπράξεις αλλά και τις πιστώσεις. Χρηματοδοτούμε βασικά τέσσερις τομείς: κοινωνικές συνεργατικές επιχειρήσεις -υπάρχουν πάνω από 10.000 στην Ιταλία-, συνεταιρισμούς, περιβαλλοντικές επιχειρήσεις, μη κυβερνητικούς οργανισμούς και οργανώσεις δίκαιου εμπορίου. Ενας ακόμη τομέας που αναπτύσσουμε τελευταία είναι οι μικροπιστώσεις σε άτομα, δίκτυα, οργανώσεις και μικρές επιχειρήσεις που χρειάζονται μικρά ποσά – υπολογίζουμε σε 7 εκατ. τα άτομα με τέτοιες ανάγκες στην Ιταλία».

Ποια η διαφορά σας από τον βραβευμένο με Νόμπελ Γιούνις;

«Υπάρχει διαφορά επειδή η Ευρώπη δεν είναι Μπανγκλαντές και το να βρεις μια λύση μικροπίστωσης στην Ευρώπη είναι σημαντικό και αφορά και τον τομέα των μη κερδοσκοπικών οργανώσεων, οι οποίες στην Ιταλία ξεπερνούν τις 300.000 και μπορεί να βρίσκουν τους ενδιαφερόμενους κι εμείς να παρέχουμε τις πιστώσεις».

Ποιο είναι το προφίλ των πελατών σας;

«Είναι από σχεδιαστές, πανεπιστήμια, μειονεκτούσες ομάδες (άνεργοι, ΑμεΑ, αποφυλακισμένοι), αλλά και εταιρείες μη κερδοσκοπικές, ακόμη και δήμοι που έχουν πολλές ευκαιρίες να πραγματοποιήσουν μαζί μας κοινωνικά προγράμματα».

Ολα αυτά δεν ακούγονται και πολύ επικερδή. Σας ξεπληρώνουν τα δάνεια που χορηγείτε;

«Συνήθως νομίζουν ότι οι εναλλακτικές τράπεζες χρηματοδοτούν πιο ριψοκίνδυνες επιχειρήσεις, αλλά συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Στην Ιταλία, το μέσο ποσοστό μη αποπληρωμής είναι 3%, ενώ σε μας μόλις 0,5%, οπότε δεν έχουμε τέτοιο πρόβλημα. Εχουμε υποκαταστήματα και 250 εργαζόμενους και χιλιάδες μετόχους, πολλοί εκ των οποίων είναι οργανώσεις: σε κάθε πόλη οργανώνουμε μια τοπική ομάδα εθελοντών που βοηθούν για παράδειγμα, όταν ενδιαφέρεται μια επιχείρηση. Είναι οι εθελοντές αυτοί που ερευνούν. Εχουμε δηλαδή ένα άτυπο σύστημα ελέγχου. Επίσης, όταν μια επιχείρηση έχει πρόβλημα, συνήθως επικοινωνεί μαζί μας και προσπαθούμε να βρούμε από κοινού λύσεις, σε αντίθεση με τις άλλες τράπεζες, που συνήθως δεν το συζητούν».

Υπάρχει ενδιαφέρον για την ίδρυση μιας τέτοιας τράπεζας στην Ελλάδα;

«Προωθούμε την ίδρυση μιας Συνομοσπονδίας Ευρωπαϊκών Ηθικών και Εναλλακτικών Τραπεζών τα επόμενα χρόνια, σε συνεργασία με παρόμοιους οργανισμούς που υπάρχουν σε όλη την Ευρώπη, οπότε οι ενδιαφερόμενες ΜΚΟ και μη κερδοσκοπικές οργανώσεις στην Ελλάδα θα μπορούσαν να ανοίξουν ένα υποκατάστημα της πανευρωπαϊκής ηθικής τράπεζας. Είναι αρκετά περίπλοκο να ανοίξεις μια τράπεζα, χρειάζεσαι μεγάλο κεφάλαιο· τουλάχιστον 10 εκατ. ευρώ…».

Πώς τα πάτε με την κρίση;

«Από τότε που ξεκίνησε αυξήσαμε τις δραστηριότητες μας: είχαμε 30% αύξηση αποταμιεύσεων και 40% αύξηση δανείων. Πολλοί ενδιαφέρονται να συνεργαστούν με την Ηθική Τράπεζα. επειδή έχουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη και πιστεύουν ότι είναι καλύτερες οι κοινωνικές μας επενδύσεις από τις παραδοσιακές. Την ίδια στιγμή είναι σημαντικό ότι η Ηθική Τράπεζα κράτησε ανοιχτές τις πόρτες της για τους φτωχούς και δίνει πιστώσεις για τις οποίες υπάρχει μεγάλη ανάγκη, γιατί οι παραδοσιακές τράπεζες δεν δίνουν δάνεια· προτιμούν τα πιο κερδοφόρα τοξικά προϊόντα -και οφείλουν να αλλάξουν μυαλά».

Στην Ελλάδα ζούμε μια μεγάλη οικονομική κρίση. Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι αρχές σας;

«Η κρίση είναι μια ευκαιρία αλλαγής. Είναι μια καλή στιγμή για να δημιουργήσεις νέες δουλειές, ειδικά στην πράσινη οικονομία. Για παράδειγμα, στη δική μας περιφέρεια στη Βόρεια Ιταλία πριν από τρία χρονια στην εγκατάσταση ηλιακών πάνελ εργάζονταν 250 άτομα και σήμερα είναι 5.000. Δημιουργήσαμε πάνω από 4.000 θέσεις εργασίας μόνο σε μια περιφέρεια: υπάρχουν νέες δουλειές, όχι όμως στην παραδοσιακή οικονομία, αλλά στη διορατικότητα μιας νέας οικονομίας, που για μας είναι η πράσινη οικονομία. Στην Ιταλία έχει αναπτυχθεί ραγδαία αυτή η κατεύθυνση: βιολογικά προϊόντα, ανανεώσιμη ενέργεια, οικολογικά αυτοκίνητα είναι ο νέος τομέας ανθηρών δραστηριοτήτων».

Πολλές οικονομικές δυσκολίες αφορούν την αδυναμία αποπληρωμής καταναλωτικών δανείων. Θα μπορούσε η τράπεζά σας να αποτελεί μια διαφορετική μορφή προώθησης της κατανάλωσης;

«Για μας είναι σημαντικό να βρούμε ένα νέο τρόπο ζωής, όπου προηγείται η ευημερία της πόλης από την καλοπέραση της οικογένειας. Σ’ αυτό τον τρόπο ζωής δεν έχει σημασία η κατανάλωση, αλλά το να βρούμε λύσεις ώστε να ωφελούνται και να βρίσκουν τον ρόλο τους μέσα από μια διαφορετική κοινωνική προσέγγιση οι κοινότητες».

Και πού βρίσκεται το κέρδος, με το οποίο γαλουχούνται οι οικονομολόγοι;

«Το κέρδος είναι σημαντικό για οποιαδήποτε επιχείρηση, αλλά εμάς μας ενδιαφέρει το κέρδος σε σχέση με το περιβάλλον και την κοινωνία, όχι απλώς το οικονομικό. Η μεγιστοποίηση του οικονομικού κέρδους δεν είναι δυνατή αυτή τη στιγμή, ούτε είναι αυτή αποδεκτή πλέον από τον κόσμο».

Τι προτείνετε;

«Κάθε επιχείρηση οφείλει να καταλάβει ότι χρειάζεται αλλαγή όχι για τη μεγιστοποίηση του κέρδους, αλλά για τη μέγιστη κοινωνικοποίηση των κερδών. Οτι οφείλει να εργαστεί για τη μεγιστοποίηση των επενδύσεων που θα έχουν κοινωνικά οφέλη». *

 

Από τον 19ο αι. τα πρώτα εναλλακτικά πιστωτικά ιδρύματα

 

Δεκάδες είναι τα παραδείγματα των εναλλακτικών τραπεζών που λειτουργούν στην Ευρώπη: μόνο η υπό δημιουργία πανευρωπαϊκή συνομοσπονδία περιλαμβάνει 25 τέτοια ιδρύματα, ανάμεσά τους κι ένα στη Σλοβακία.

Η ιδέα ωστόσο δεν είναι και τόσο καινούργια. Το 19ο αιώνα στη Γαλλία ιδρύεται η πρωτοποριακή συνεργατική τράπεζα Credit Cooperatif, που βασίζεται στην αλληλέγγυα χρηματοδότηση και είναι από τις πλέον ανεπτυγμένες σήμερα. Στην Ισπανία, την Colonya-Caixa Polenca άνοιξε το 1880 ο δικηγόρος και παιδαγωγός Γκιλιέμ Σιφρ, που ανάμεσα σε άλλες δραστηριότητες για την κοινωνική προαγωγή της πόλης του θεμελίωσε και το Ιδρυμα Ελεύθερης (δωρεάν) Παιδείας. Το 1923 έξι μη κυβερνητικοί οργανισμοί κοινωνικής πρόνοιας (Ενωση Πρόνοιας Εργατών, Γερμανικός Ερυθρός Σταυρός, Ενωση Κάριτας, υπηρεσίες πρόνοιας τόσο της Προτεσταντικής Εκκλησίας όσο και των Εβραίων, Ενωση Ανεξάρτητων Φιλανθρωπικών Ιδρυμάτων) δημιουργούν την Bank Fur Sozialwirtschaft στη Γερμανία, η οποία χρηματοδοτεί υπηρεσίες κυρίως στον τομέα της υγείας.

Η σύγχρονη ναυαρχίδα των εναλλακτικών τραπεζών θεωρείται η ολλανδική «Τρόοδος» που ιδρύθηκε το 1980, ενώ το 1995 άνοιξε το πρώτο της υποκατάστημα στη Μ. Βρετανία.

Ελευθεροτυπία, Σάββατο 16 Ιανουαρίου 2010

*δειτε και την συνέντευξη για την Παγκόσμια Τράπεζα

      Η παρουσίαση της έρευνας για την αξιολόγηση των ελληνικών ΜΜΕ στο πως προωθούν την ένταξη των μεταναστών και αποτυπώνουν την πολυπολιτισμικότητα της ελληνικής κοινωνίας, την περασμένη βδομάδα, δεν θα μπορούσε να συμπέσει με πιο αποκαλυπτική συγκυρία:

έγινε ότι είχε ξεκινήσει το νέο αστυνομικό επεισόδιο «επιχείρηση σκούπα» με «απορρίμματα», για αρχή, τους μετανάστες χωρίς χαρτιά που στη συνέχεια επεκτάθηκε στους τοξικομανείς- βαποράκια και στην πορνεία.

     Μία επιχείρηση εναρμονισμένη με την πάγια κυβερνητική πολιτική ανεξαρτήτως χρώματος που χρησιμοποιεί την καταστολή για να κρύψει κάτω από το χαλί τα προβλήματα που δεν επιθυμεί να επιλύσει- κι ας θεσμοθετεί αναγκαστικά λόγω ευρωπαϊκών δεσμεύσεων κανόνες που ουδέποτε εφαρμόζει. Μία παράπλευρη απώλεια αυτού του προεκλογικού υπερθεάματος ακροδεξιάς έμπνευσης, έγινε εμφανής, στην ημερίδα, καθώς οι καθόλα νόμιμοι μετανάστες που είτε συνέβαλαν στην εκπόνηση της έρευνας, είτε παραβρέθηκαν ως σχολιαστές και ακροατές ήταν έντρομοι ή οργισμένοι και πάντως εφοδιασμένοι με το διαβατήριο και την άδεια παραμονής τους για να τολμήσουν να βγουν από το σπίτι τους. Και ας ζούνε ακόμη και 20 χρόνια ορισμένοι σε αυτήν τη χώρα, συνεισφέροντας ένσημα σε ασφαλιστικά ταμεία τα οποία πληρώνουν όχι για να πάρουν ποτέ σύνταξη, αλλά μόνο και μόνο για να μπορούν να έχουν στα χέρια τους την πολυπόθητη και συνήθως ληγμένη, λόγω γραφειοκρατίας, άδεια παραμονής.

   Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ίσως δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η εικόνα των μεταναστών που εμφανίζεται σε μια ενδεικτική μερίδα των ελληνικών ΜΜΕ είναι τις περισσότερες φορές αρνητική, σύμφωνα με τα αποτελέσματα από το ερευνητικό πρόγραμμα MEDIVA που διενεργήθηκε παράλληλα σε εξι ευρωπαϊκές χώρες.

     Για την ακρίβεια, τις τρεις στις τέσσερις φορές που υπάρχει αναφορά σε μετανάστες αυτή θα αφορά «τα προβλήματα που δημιουργούν, τους κινδύνους που εγκυμονούν ή τις άδικες πράξεις που διαπράττουν» όπως επισήμανε η ερευνήτρια Έντα Γκέμι.

 Άλλωστε οι κύριες πηγές των σχετικών ειδήσεων είναι κυβερνητικές ενω εξαίρεση αποτελεί η διασταύρωσή τους με άλλους φορείς ή οργανώσεις μεταναστών.

     Κι ας καταγράφηκε η ειδησεογραφία σε περισσότερο νηφάλιες χρονικές περιόδους και συγκεκριμένα τα διαστήματα 23-29 Νοεμβρίου 2011, 25-31 Ιανουαρίου και 7-28 Φεβρουαρίου του 2012.

Έτσι κι αλλιώς ο χώρος που δόθηκε για μεταναστευτικά θέματα στις υπο διερεύνηση περιόδους ήταν ελάχιστος και κυμάνθηκε από το 1-2,3% του συνόλου των ειδήσεων σε όλα τα μέσα που εξετάστηκαν και ήταν οι εφημερίδες «Καθημερινή», «Ελεύθερος Τύπος» και «Πρώτο Θέμα», οι τηλεοπτικοί σταθμοί ΜEGA και ΝΕΤ και η ειδησεογραφική πύλη in.gr.

     Είναι χαρακτηριστικό ότι στο έντυπο με τις περισσότερες αναφορές σε μεταναστευτικά θέματα (2,3%) όλες οι αναφορές είχαν αρνητική χροιά (100%), ενώ ο τηλεοπτικός σταθμός με τις λιγότερες αναφορές σε μεταναστευτικά θέματα (1%) είχε και τις περισσότερες θετικές απεικονίσεις μεταναστών (57%). Ελάχιστες έως μηδαμινές είναι και οι περιπτώσεις που οι ίδιοι οι μετανάστες μιλάνε για αυτά που τους αφορούν και πάντως ο λόγος δεν τους δόθηκε σε όλα τα μέσα, ενώ δεν ακούγονται ποτέ σε θέματα γενικότερου ενδιαφέροντος.

     Πέρα από την ποιοτική και ποσοτική ανάλυση του περιεχομένου των ειδήσεων η έρευνα αξιολόγησε και τις συνεντεύξεις των στελεχών στα Μέσα, από τις οποίες διαπιστώνεται έλλειψη εξειδίκευσης των δημοσιογράφων που ασχολούνται με σχετικά θέματα, απολύτως καμία μέριμνα σε ζητήματα πρόσληψης και απασχόλησης για μια περισσότερο αντιπροσωπευτική «ανθρωπογεωγραφία» στα Μέσα που να ανταποκρίνεται στην κοινωνική σύνθεση της ελληνικής κοινωνίας, απουσία πρακτικών κατάρτισης και επιμόρφωσης για την εξισορροπημένη κάλυψη θεμάτων διαφορετικότητας αλλά και παραλείψεις σε θέματα δεοντολογίας: λόγοι για τους οποίους η αξιολόγηση των ελληνικών μέσων συγκεντρώνει πολύ χαμηλή βαθμολογία.

    Η απουσία σοβαρής πολιτικής για τη μετανάστευση και το γεγονός ότι η πολιτική ατζέντα ή η πολιτική που ακολουθεί το κάθε Μέσο καθορίζουν το πλαίσιο προσέγγισης του θέματος αναδείχθηκαν στη συζήτηση που ακολούθησε με τους δημοσιογράφους Αλεξάνδρα Χρηστακάκη, Μαρία Δεληθανάση, Τάσο Τέλογλου, Νίκο Άγο και την υπογράφουσα. Χωρίς να υποτιμηθεί ο ρόλος των ΜΜΕ και οι ευθύνες τους στην προβολή του ξενοφοβικού λόγου και της ρητορικής του μίσους.
  Το προγραμμα ΜΕDIVA που διενεργήθηκε παράλληλα σε έξι χώρες, συντονίζει το Robert Schuman Centre for Advanced Studies με επιστημονική υπεύθυνη την καθηγήτρια Άννα Τριανταφυλλίδου ενώ η ημερίδα συνδιοργανώθηκε με το Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ).

   Ολόκληρη η έρευνα είναι διαθέσιμη στον ιστότοπο http://mediva.eui.eu

Σκίτσο: ΣΠΥΡΟΣ ΔΕΒΕΝΙΩΤΗΣ/EUROKINISI

 

  Kάθε χρόνο βγαίνουν από τα πανεπιστήμια στην αγορά εργασίας περίπου 80.000 νέοι αναζητώντας δουλειά, για να απορροφηθούν μόλις οι μισοί. Οι υπόλοιποι 40.000 μένουν άνεργοι. Όπως υπολόγισε ο καθηγητής Οικονομικών και Κοινωνικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο Σάββας Ρομπόλης όταν έφταναν να γίνουν περίπου 160.000, κάθε τέσσερα χρόνια δηλαδή, γίνονταν αθρόες προσλήψεις στις ΔΕΚΟ.  Δεν είναι τυχαίο ότι οι προσλήψεις συνέπεπταν με την προεκλογική περίοδο ενώ ακριβώς το ίδιο διάστημα αυξανόταν και η τιμή του βαμβακιού. Συνταγή χρεωκοπίας; Ο καθηγητής έτσι δικαιολόγησε την υπεραπασχόληση στις ΔΕΚΟ, την υπερτιμολόγηση των ακριβών και χαμηλής ποιότητας υπηρεσιών αποτυπώνοντας εν τέλει τη ρίζα του πελατειακού συστήματος και ενός πολιτικού συστήματος σε κρίση πολύ πριν το μνημόνιο και την Τρόϊκα.

     Τα παραπάνω εγιναν γνωστά κατά την παρουσίαση, στις αρχές Μαρτίου, του ειδικού τεύχους της επιθεώρησης κοινωνικών ερευνών με την πλέον επίκαιρη θεματική «Η Ελλάδα σε κρίση».

     Μία έκδοση του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικων Ερευνών που συνέπεσε με την απόφαση συγχώνευσής του με τρία ακόμη ερευνητικά κέντρα και την μετονομασια τους σε ινστιτουτο, γεγονός που σχολίασε ο αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Τάκης Καφετζής: αναφερόμενος στην ονομαστική σύμπτωση σε μια διαφορετική χώρα και μια διαφορετική κρίση, σχεδον 90 χρονια πριν, με την ίδρυση του Ινστιτουτου Κοινωνικών Ερευνων της Φρανκφούρτης που θεμελιωσε την κριτική σκέψη στις κοινωνικές επιστήμες.

     Το χάσμα που χωρίζει την εξουσία από τη σε βαθος ανάλυση και ερευνα των κρισεων στις οποίες εμπλέκεται ανέδειξε ο καθηγητής Συγκριτικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Χρήστος Λυριντζής, καταδεικνύοντας την ανεπάρκεια του πολιτικου προσωπικου στην πολιτική διαχείριση μιας προαναγγελθείσας κρίσης που μόνον οικονομική δεν είναι. Άλλωστε κοινός τοπος των ομιλητών, όπως κατέδειξε και η επίκουρος καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο

Πανεπιστήμιο Αθηνών Ιωάννα Καυταντζόγλου ήταν ότι η κρίση προϋπήρξε του Μνημονίου, όπως μαρτυρούν και οι ατυχείς απόπειρες αντιμετώπισής της που εξαντλήθηκαν σε ρητορείες περί μεταρρύθμισης, εκσυγχρονισμου, επανίδρυσης του κράτους.

     Στην πλήρη αδυναμία διατύπωσης εναλλακτικής λυσης και σχεδίου δράσης και την αδυναμία των πολιτικών να προσφέρουν έστω ένα οραμα που δεν υπάρχει αναφέρθηκε ο κ.Λυριντζής καθιστώντας την απουσία πολιτικής ως το μείζον πρόβλημα τη στιγμή που αναδύονται εκ νέου οι κίνδυνοι που απορρέουν τοσο από τη γενικευμένη καταδίκη του «λαϊκισμού» που καταλήγει να εξοβελίζει οποιαδήποτε αίτημα συλλογικής –λαϊκής διεκδίκησης όσο και από την επάνοδο του εθνικισμού, συνδυασμός τουλάχιστον αποπροσανατολιστικός.

    Επιπλεον, η κ.Ιωάννα Καυταντζόγλου ανέδειξε την ολισθηρή ατραπό που συνδέεται με την κατάχρηση της εννοιας της ανομίας και οδηγεί στον 19ο αιώνα και τις «επικίνδυνες τάξεις» καθώς η αντιμετώπιση των αποκλεισμένων που ολοένα πληθαίνουν –ανεργων, αστεγων, φτωχών και ασθενέστερων- τείνει να τους στιματίζει, να τους απεικονίζει ως εν δυνάμει απειλή γεγονός που συμβάλλει στην ποινικοποίηση και περαιτέρω περιθωριοποίησή τους.

    Στη συζήτηση που συντονισε η Μαρίνα Πετρονώτη, Διευθύντρια Ερευνών και μέλος της συντακτικής επιτροπής της επιθεώρησης κοινωνικων ερευνων ο κ.Ρομπόλης απέδειξε την πληρη ανατροπή της βασικής αρχής της κοινωνικής ασφάλισης που είναι η ανταποδοτικότητα, μίλησε για το ατελέσφορο των μέτρων που μειώνουν τους μισθούς, όχι μόνο γιατί συρρικνώνοντας το εισόδημα κατακρημνίζεται το βιωτικό επίπεδο των εργαζομένων αλλά επειδή αυτό συντελεί επιπλέον στον στραγγαλισμό της κοινωνικής ασφάλισης αφού τα ταμεία υφίστανται σημαντική απώλεια πόρων.

    Πέρα από την αύξηση της ανισότητας αλλά και της ανεργίας, ο κ. Ρομπόλης έκανε ακόμη λόγο για την «ασιατοποίηση της Γερμανίας» ή την άλλη όψη του «γερμανικού θαύματος»: στη Γερμανία λοιπόν όπου ο μέσος όρος του μισθού είναι τα 1600 ευρώ το μήνα, υπάρχουν σχεδόν οκτώ εκατομμύρια εργαζόμενοι με διάφορες ελαστικές μορφές απασχόλησης (εκ περιτροπής εργασίας, μερικής απασχόλησης κλπ) οι οποίοι παίρνουν μηνιαίως 500-800 ευρώ. «Η Γερμανία έχει ήδη δημιουργήσει μια Κίνα στο εσωτερικό της» είπε χαρακτηριστικά ο καθηγητής.

    Αξίζει ίσως να αναφερθεί η απουσία εκπροσώπησης από την πολιτική τάξη της χώρας- αυτή που συνεχίζει την ψηφοθηρική της τακτική και ας χρεωκόπησε τη χώρα. Απουσίαζαν επίσης και οι εκπρόσωποι του Τύπου. Αντίθετα το παρών έδωσε το επιστημονικό δυναμικό.

     Πολλά και ενδιαφέροντα τα περιεχομένα του τόμου, που μπορεί να δει κανεις στην ιστοσελίδα του ΕΚΚΕ, για τις συνιστώσες που συνέβαλαν στην όξυνση της κρίσης, τις παραμέτρους αλλά και τις επιπτώσεις της.